Blogia

Guarani

¡HISTÓRICO! DIPUTADOS SANCIONARON LA LEY DE LENGUAS, QUE PASA -PARA SU PROMULGACIÓN- AL PODER EJECUTIVO

¡HISTÓRICO! DIPUTADOS APROBARON LA LEY DE LENGUAS, QUE PASA -PARA SU PROMULGACIÓN- AL PODER EJECUTIVO 

 

Luego de 18 años, a las 12:40 horas, de hoy: jueves 9 de diciembre de 2010; la Cámara de Diputados de la República del Paraguay; sancionó por UNANIMIDAD la LEY DE LENGUAS. El proyecto de Ley de Lenguas tratado y aprobado en la fecha es el que tuvo media sanción en la Cámara de Senadores el pasado 7 de octubre.




Péina, hasy peve, ko árape Tavarerapegua Aty ñane retâ Amandajegua omonei Ñe’ênguéra Léi, ko’áĝa ohasáva ñane retâ ruvicha, Fernando Lugo, omboaje haĝua ha upehague ojepuru haĝua ñane retâ tuichakue javeve. 




Esta Ley de Lenguas reglamenta los artículos 77 y 140 de la Constitución Nacional; protege y garantiza las lenguas Indígenas del Paraguay y el lenguaje de señas; y fundamentalmente, crea la Secretaría de Políticas Lingüísticas y la Academia de la Lengua Guarani.

Tras de su aprobación por parte de los Diputados, en la fecha, la Ley pasará al Poder Ejecutivo para su promulgación. De esa forma, se concretará un sueño anhelado hace 18 años.

Péicha, 18 ary rire, jarekóta ñane retâme ko léi tuicha oipytyvôtava ñe’ênguéra ojepuru haĝua hekopete opaite mba’épe.


RECONOCIMIENTOS – JEHECHAKUAA

La aprobación de la Ley de Lenguas por parte de los Diputados no hubiera sido posible sin la participación comprometida y decidida, en particular, de los Diputados Dionisio Ortega, Ariel Oviedo y Emilia Alfaro de Franco, quienes mediaron positivamente para el tratamiento de la Ley de Lenguas en la sesión de la fecha, incluso con preferencia en el orden del día, ya que originalmente el tema se encontraba en el punto 21 de los 25 puntos a tratar.

Ya en la sesión de la fecha, el Diputado Dionisio Ortega fundamentó la aprobación  de la Ley de Lenguas, en su condición de Presidente de la Comisión de Educación, Cultura y Culto. Luego, la Diputada Blanca Lila Mignarro, en su condición de responsable por la Comisión de Presupuesto, también mocionó la aprobación de la Ley. Seguidamente hicieron lo propio los Diputados Ariel Oviedo, Emilia Alfaro de Franco, Víctor Ríos, Salyn Buzarquis, César Garcete y César López. A todos los mencionados lleguen nuestros reconocimientos; y en general, a todos los demás Diputados quienes con su voto a favor, cooperaron en la aprobación y sanción de la Ley.



 

OÎVA’EKUE HYEPÝPE – PRESENTES EN LA SESIÓN: 

Por la Comisión Nacional de Bilingüismo

-Dra. María Elvira Martínez de Campos,

-Dra. María Eva Mansfeld de Agüero

Por la Dirección de Promoción de las Lenguas SNC

-Lic. Susy Delgado,

Por la Red Cultural

-Cándido Alberto Brizuela (El Colibrí)

Por la Facultad de Filosofía UNA

-Lic. Carlos Lugo Bracho,

Por la Fundación Yvy Marae’ŷ

-Mg. Miguel Angel Verón Gómez (también Director de la Regional San Lorenzo 2)

Por el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

-Dr. David Galeano Olivera (Director General del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI)

-Dra. Zulma Beatriz Trinidad Zarza (Vicedirectora del ATENEO, y Directora de la Regional

San Estanislao)

-Dr. Nelson Zacarías Ortíz (Secretario General del ATENEO, y Director de las Regionales de Lambare e Ita)

-Mg. Porifira Orrego Invernizzi (Tesorera del ATENEO y Directora de la Regional Paraguari)

-Dr. Paublino Carlos Ferreira Quiñónez (Director de la Regional Fernando de la Mora)

-Mg. Selva Concepción Acosta Gallardo (Directora Regional Asunción-Centro)

-Mg. Pablino Gómez Vera (Director Académico del ATENEO)

-Dra. María Antonia Rojas Aranda (Directora de la Regional Ka’asapa)

-Dra. Teresa Beatriz Cardozo Chávez (Directora de las Regionales de Kuruguaty y Puente Kyha)

-Dra. Sabina Antonia Ovelar Cabrera (Directora de la Regional Arroyos y Esteros)

-Dra. Egidia Matilde Galeano de Aguiar (Directora de la Regional Aregua)

-Mg. Ramona Ayala Colmán (Directora de la Regional Edelira)

-Lic. Mary Escobar de Arguello (Directora de la Regional Kapi’atâ)

-Lic. Eva Graciela Florentín de Ríos (Directora de la Regional Aka’ái)

-Dr. Modesto Romero Cueto (Regional Fernando de la Mora, Itaugua y Luque)

-Mg. Elvira Ferreira (Regional Kapi’ivary)

-Dra. Mirian Ayala Florentín (Regional Aka’ái)

-Lic. Omar Alfonso Cibils (Regional Puente Kyha)

-Mg. Juana Ramona Ayala Colmán (Regional Edelira)

-Lic. Rubén Benítez Alvarenga (Regional Mariano Roque Alonso)

-Lic. Amada Insfrán (Regional Mariano Roque Alonso)

-Dra. Alberta Margarita Leiva Villaverde (San Lorenzo)

-Mg. Blanca Elisa Giménez (Limpio)

-Mg. Sabina Núñez Cardozo (Regional Fernando de la Mora)

-Lic. Norma Galeano Núñez (Kapi’atâ)

-Anai Mburukuja Galeano (Kapi’atâ)

-María Makarena Aguiar (Kapi’atâ)

-José Arguello Escobar (Kapi’atâ)

-Natasha Martínez Ferreira (Asunción)



 

OÎVA’EKUE (OPYTAVA’EKUE OKÁPE)

Por el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

-Lic. Eduardo Acosta Medina (Director de la Regional Mariano Roque Alonso)

-Lic. Madgalena Valiente González (Directora de la Regional Isla Puku)

-Dr. Angel Martínez Gaona (Director de la Regional Kapi’ivary)

-Lic. Evangelista Atienza Rotela (Directora de la Regional Asunción-Barrio San Pablo)

-Lic. Edgar Martínez (Regional Asunción-Barrio San Pablo)

-Prof. Armín Roa (Regional Asunción-Barrio San Pablo)

Por el Proyecto Kuatiañe’ê

-Dr. Almidio Aquino Arguello

 

Maitei horyvéva opavavépe

 

David Galeano Olivera

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI Motenondehára

ateneoguarani@tigo.com.py

davidgaleanoolivera@gmail.com

 

MANECO GALEANO, GUARANÍME

MANECO GALEANO, GUARANÍME

Ohai: David Galeano Olivera

 

Félix Roberto Jesús Galeano Mieres, ojekuaavéva Maneco Galeano-pe, heñóikuri ára 13 jasypa ary 1945-pe táva Puerto Pinasco, Paraguáy retâme. Itúva herava’ekue W. Antonio Galeano ha isýkatu Ana Mieres. Ha’e oraha mokôive tamói réra, itúva ru herava’ekue Félix ha isy túva herava’ekue Roberto. Félix Roberto Jesús Galeano Mieres, más conocido como Maneco Galeano, nació el día 13 de mayo del año 1945, en Puerto Pinasco, república del Paraguay. Su padre fue W. Antonio Galeano y su madre Ana Mieres. Él lleva los nombres de sus dos abuelos: Félix, su abuelo paterno y Roberto, su abuelo materno.




Imitâ guive ohecharamo purahéi ha ikaria’ývo oñepyrûkuri ohaimimi umi ipurahéi. Ha’e omoheñói Paraguáy Purahéi Pyahu Ñemongu’e hetaite omoakârasyva’ekue Alfredo Stroessner-pe. Maneco niko purahéi apohára, marandumyasâihára ha mbo’ehára. Desde niño gustó de la música y ya en su juventud empezó a componer sus primeras canciones. Fue fundador del Movimiento del Nuevo Cancionero Paraguayo que tuvo a maltraer a Alfredo Stroessner. Maneco fue compositor, periodista y docente.

Ha’e ombotývo mokôi ary oñepyrûva’ekue pe tetâygua ñorâirô, ary 1947-pe. Uperôguare, imandu’ájepi itúvare Pinasco ygaratarupápe, ohupi jave chupe ao’ipehê morotî. Upéi jopóirô oñeme’êva’ekue chupe imbaraka peteîha, michîmíva, ñembosarairâ, ha heseve oñepyrû’ypyva’ekue ohenduka puraheimimi osêreíva chupe, iñapytu’ûgui. Él tenía dos años cuando empezó la guerra civil, en el año 1947. Recordaba a su padre, en el muelle de Pinasco, agitando un pañuelo blanco. Poco tiempo después recibió de regalo su primera guitarra, pequeña, de juguete, con la cual cantaba sus propias melodías.

Ary 1948-pe ova hikuái Paraguaýpe ha oñepyrûkuri oñemoarandu Mbo’ehao San José-pe. Upéi oike avei Guarini Mbo’ehao Acosta Ñúme ha Mbo’ehao Carlos Antonio López-pe. Omohu’â iñemoarandu Mbo’ehao Lasalle-guápe, oîva tavaguasu Buenos Aires, Argentina retâme. Upépe oñemohendákuri umi temimbo’e ikatupyryvéva apytépe. En el año 1948 se mudaron a Asunción, donde también inició sus estudios en el Colegio de San José. También estudió en el Liceo Militar Acosta Ñu y en el Colegio Carlos Antonio López. Culminó sus estudios secundarios en el Colegio de Lasalle, en la Ciudad de Buenos Aires, república Argentina; ubicándose entre los alumnos más sobresalientes.  

Ary 1962-pe, itúva oîgui tetâremimondórô, ova hikuái tavaguasu Buenos Aires-pe. Upépe, ambue mitârusu ñane retâyguáva ndive, Maneco omoheñói peteî mba’epu’aty ha’e opuraheihápe ha ombopuhápe mbaraka. En el año 1962, cuando su padre cumplía una misión diplomática, se mudaron a la Ciudad de Buenos Aires. Allí,  con otros jóvenes compatriotas, Maneco formó un grupo musical donde él cantaba y ejecutaba la guitarra.




Oujeývo hikuái ñane retâme, Maneco oikékuri Aranduópe; jepémo upéicha nomohu’âi iñemoarandu. Upérô oñepyrûkuri oipykúi, jeroviapýpe, purahéi rape. Cuando retornaron a nuestro país, ingresó a la Universidad pero no concluyó sus estudios. Entonces empezó a transitar decididamente el camino de la música.

Ary 1967 guive omba’apókuri marandumyasâiháraKuatiahaipyre ABC Color-pe, oikehaguépe iñangirû Fernando Cazenave ñepytyvô rupive. Omba’apo jepe avei La Tribuna ha Diario Hoy-pe. Ary 1974 guive 1978 peve, ombo’ékuri Purahéi imbo’ehao San José-pe. Desde el año 1967 se desempeñó como periodista en el Diario ABC Color, donde ingresó con la ayuda de su amigo Fernando Cazenave. También trabajo en La Tribuna y en el Diario Hoy. Desde el año 1974 y hasta 1978 enseñó Música en su Colegio San José.

Ary 1973-pe, heñóikuri peteî mba’epu’aty Facultad de Derecho UNA-pe, upéi ojekuaátava Purahei’aty Sembrador ramo; oñemoheñoiva’ekue oike haĝua Purahéi Vy’aguasu Aranduogua. Maneco omoheñóikuri pe Purahei’aty, oîháme hendive: Chela Villagra, Gilda Arias, Derlis Esteche y José Antonio Galeano. En el año 1973, surge en la Facultad de Derecho UNA un grupo musical, que luego se convertiría en el Grupo Sembrador. Este grupo fue creado para participar del Festival Universitario de la Canción. El fundador fue Maneco Galeano y con él estuvieron: Chela Villagra, Gilda Arias, Derlis Esteche y José Antonio Galeano.




Ára 19 jasyrundy ary 1969-pe omenda María Cristina Barrail Pecci rehe ha oreko hikuái irundy ñemoñare: Sandra María, Viviana Guadalupe, Ana Karina ha María Alegría. El día 19 de abril del año 1969 se casó con María Cristina Barrail Pecci. De ese matrimonio nacieron cuatro hijas: Sandra María, Viviana Guadalupe, Ana Karina y María Alegría.


HEMBIAPOKUE – OBRAS:

-Los problemas que acarrea un televisor en la casa de un hombre como yo,

-La chuchi

-Tomás te canasta

-Dos trocitos de madera

-Soy de la Chacarita

-Despertar

-San si Juan no que sí

-Para un rostro labrador

-Pinasco

-José Trombón

-Para decir

-Don José de todas partes

-Ceferino Zarza, compañero

-Cantando

-Al caído en la víspera, ohaiva’ekue Carlos Noguera ndive ha upéi oñemboherava’ekue Víctor Libre

-¡Independencia o Muerte!

-Canto a Felipe Varela

-Resurgirás, Paraguay

-Donde la guarania crece

-Ella es así

-Se le quiere

-Lluvia

-Cigarra, tonta cigarra

-Ndareíri oje’e

-Ka’akupe piári

-Poncho de sesenta listas, ha’éva hembihai paha.

Maneco Galeano omanókuri táva Paraguaýpe, ára 9 jasypakôi ary 1980-pe, ogueroguata jave 35 ary. Maneco Galeano falleció en la Ciudad de Asunción, el día 9 de diciembre del año 1980, a la edad de 35 años.

 

LA CHUCHI

Maneco Galeano mba’e

 

Si ya te voy conociendo ingrata de mis ensueños,
Vos decís que soy tu dueño y con otro me engañás.
Será porque yo no soy de tu igual clase social
Y al Centenario no puedo no puedo irme a bañar.


Tomás la bici, te vas al Cente y por la noche te vas a SanBer.
Dormís de día, salís de noche con algún churro que tiene coche.

A un trapo color rosado vos le llamás organcí,
tomás whisky importado en vez de tomar Arí.
Tu apellido son tan largo que yo te digo ¡nambre!.
Yo niko soy descendiente del cacique Lambare.

Tomás la bici, te vas al Cente y por la noche te vas a SanBer.
Dormís de día, salís de noche con algún churro que tiene coche.

A una vieja bicicleta en tu idioma entrecortado
en vez de darle su nombre solo bici le llamás.
Y en tu afán de mandaparte que no tiene contraparte
te empolvás el cuerpo entero y alguna otra cosa más.

Tomás la bici, te vas al Cente y por la noche te vas a SanBer.
Dormís de día, salís de noche con algún churro que tiene coche.

Por eso voy a dejarte para irme con Pangracia
si yo para mi desgracia pude un día conocerte.
Hoy reniego de tal suerte, me voy con Pangracia Pérez,
la hija del viejo Pérez, quedate vos con tu Cente.

Tus anteojos y tus ruleros, tu ropa llena de agujero,
me diste el nombre de “cuchi, cuchi” ne añamemby reiko eñembochuchi.

Tus anteojos y tus ruleros, tu ropa llena de agujero,
me diste el nombre de “cuchi, cuchi” ne añamemby reiko eñembochuchi.

 

Rehendusérô MANECO GALEANO rembihai LA CHUCHI, opurahéiva SEMBRADOR; ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=974HFg24c-c

 

DOS TROCITOS DE MADERA

 

Dos trocitos de madera ya techaron el establo,
en el cielo hay una estrella que guía a los reyes magos.

El niño, José y María moldeados en el barro
dan la imagen navideña ita jegua color rosado.

 

De regalo sandía y chipa, naranjitas y pakova,
peguerúke lo mitâ Ñandejara’ípe ĝuarâ.

 

Con chipa se hizo la cena y un pedazo de mbeju,
estamos en Nochebuena, la noche del mborayhu.

Qué lindo está su pesebre, mirána un poco el yvu,
y en sus orillas cantando su tristeza un kururu.

 

De regalo sandía y chipa, naranjitas y pakova,
peguerúke lo mitâ Ñandejara’ípe ĝuarâ.

 

El pesebre, los amigos y el cariño hacia Jesús,
se enlazaron con la caña y el famoso arro kesu.

En la tierra el pasto verde y en la mente una ilusión,
opaichagua oî la gente ovy’a che korasô.

 

De regalo sandía y chipa, naranjitas y pakova,
peguerúke lo mitâ Ñandejara’ípe ĝuarâ.

 

Rehendusérô MANECO GALEANO rembihai DOS TROCITOS DE MADERA, opurahéiva SURGENTE; ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=Zo0vj0i-RZk

 

DESPERTAR

 

Cuando en la quimera se forja la idea
El canto que nace se hace pensamiento
Entonces el cielo el hombre y su tiempo
Transitan los surcos del canto y el viento.

Y de la quimera canto y pensamiento
Va naciendo el hombre surco de su tiempo
Y la noche queda detrás de la aurora
Entonces el cielo se hace canto y viento.

La luz, la alborada arrastran los sueños
Y surgen banderas que no tienen dueño.
América es una morena y alegre
Es voz y esperanza de los valles verdes.

Y tiene guitarras que templan su grito
Hechas de maderas curtidas en sangre
Quebracho de estirpe que no tumba nadie
Coplas y jazmines luchas y azahares.

El campo es amigo de arado y guitarra
En cuerdas que llevan sonido y palabras
Si pulsan tristezas que son del invierno
En muy poco tiempo será primavera.

Es largo el camino que tú has transitado
El mío es más largo después de lo andado
Te pido la ayuda de tus pies descalzos
Que han pisado espinas hermano del campo.

Con sueños y arpas se forjan las sendas
Surcos de guaranías semillas al viento
Si sos de tu tiempo hermano del campo
Te pido la ayuda de tus pies descalzos.

Si América es una y su grito es canto
Si arado y guitarra te llevan ideas
Dale tú la mano tu voz de guaranía
Dale la plegaria de tu arpa y tu canto.

 

Rehendusérô MANECO GALEANO rembihai DESPERTAR, opurahéiva MERCEDES SOSA ha ÑANE RETÂ PURAHEIHARAKUÉRA; ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=wuqor9juRys&feature=player_embedded#!

 

ooo000ooo

 

Rehendusérô MANECO GALEANO-pe oñe’ê jave TERESITA TORCIDA ndive; ehesakutu

ko’ápe: http://www.tocorre.com.py/es/main.forum.php?fid=740&tid=89871&self_nid=0&page=det,tid

 

Rehendusérô JOSÉ ANTONIO GALEANO ha HUMBERTO RUBÍN-pe imandu’árô MANECO GALEANO-re ha JEHECHAKUAA oikótava hérape; ehesakutu ko’ápe: http://www.nanduti.com.py/v1/noticias-mas.php?id=27473&cat=Espectaculo 

 


JOHN LENNON, GUARANÍME

JOHN LENNON, GUARANÍME

(Mario Ferreiro jehechakuaávo – Homenaje a Mario Ferreiro)

Ohai: David Galeano Olivera

 

             

 

 

 

 

 

           John Winston Lennon ojekuaavéva John Lennon ramo heñóikuri ára 9 jasypa ary 1940-pe, táva Liverpool, Inglaterra retâme; nazi-kuéra guyrapepo’atâ ojapo aja upépe peteî ñembokapu Ñorairô Arapygua Mokôiha jave. Isy herava’ekue Julia Stanley ha itúva katu herava’ekue Fred Lennon, oñaniva’ekue ñorâirô guasúgui peteî ygaratápe ha oguahêvo Africa yvate gotyo ho’ava’ekue ka’irâime. Isy, Julia, ombohérakuri John Winston imembýpe ohecharamóvo karai Winston Churchill, Gran Bretaña Ruvicha Peteîha. John Winston Lennon más conocido como John Lennon nació el día 9 de octubre del año 1940 en la ciudad de Liverpool, Inglaterra; durante un bombardeo de la aviación nazi en plena Segunda Guerra Mundial. Su madre fue Julia Stanley y su padre Fred Lennon, quien fue un desertor de la Segunda Guerra Mundial y escapó en un barco hasta el norte de Africa, donde -al llegar- cayó prisionero. Julia, la madre de John, le puso el nombre John Winston en homenaje a Winston Churchill, Primer Ministro de Gran Bretaña.

            Upe rire, isy ojoaju John Dykins rehe ha oheja imemby John-pe ijoyke’y Mary Stanley ndive, ojekuaavéva tia Mimi ramo. Jasypokôi ary 1946-pe itúva ojevy ha ogueraha John-pe hendive táva Blackpool-pe. Upéi, isy, ojuhujeývo chupe, ojerurékuri chupe oiporavo haĝua máva ndive opytáta, hendive térâpa itúva ndive. John oiporavo isýpe ha ovajey Liverpool-pe ha upépe opytajeýkuri itia Mimi poguýpe. Posteriormente, su madre se unió a John Dykins y dejó a su hijo John con su hermana Mary Stanley, más conocida como tía Mimi. En julio del año 1946, su padre retornó y llevó consigo a John a la ciudad de Blackpool. Su madre, luego de encontrarlo, le dio a elegir con quién quedarse, con ella o con su padre. John eligió a su madre, retornando a Liverpool, donde nuevamente quedó bajo la atención de su tía Mimí.




Ary 1952-pe John oñemoarandúkuri mitârusumbo’ehao Quarry Bank-pe. Upépe ha’e ojapómi imbo’eharakuéra ra’ânga ha avei ohai tembiasakuemimi heseguakuéra. Itia rupive oikékuri oñemoarandu Liverpool Mba’eporâmoña Mbo’ehaópe ha upépe oîrôguare, ary 1956-pe, peteî iñangirû ohendukákuri chupe purahéi “Hotel de los rompecorazones”, Elvis Presley mba’e. Upérô itia ojoguákuri chupe peteî mbaraka purupyre ha John omoheñói peteî mba’epu’aty hérava “The Quarrymen” iñirûnguéra Pete Shotton, Nigel Walley ha Ivan Vaughan ndive. Ára 6 jasypokôi ary 1957-pe, ombopu jave Woolton Parich tupâo korapýpe, iñirû Iván omboja hendápe ambue mitârusúpe, hérava Paul Mc Cartney. En el año 1952 John estudió en el colegio secundario Quarry Bank, donde dibujaba y escribía historias acerca de sus profesores. Mediante su tía ingresó al Colegio de Arte de Liverpool donde en el año 1956, un amigo le hizo escuchar la canción "Hotel de los rompecorazones" de Elvis Presley. Fue entonces que su tía le compró una guitarra usada y John formó la banda "The Quarrymen" con su compañeros Pete Shotton, Nigel Walley e Ivan Vaughan. El día 6 de julio del año 1957, mientras tocaban en el patio de la Iglesia Woolton Parich, su compañero Ivan le presentó a otro joven, llamado Paul Mc Cartney.

Oñondive, John ha Paul, opurahei’ypýkuri “Twenty Flight Rock” Eddie Cochran mba’e ha “Be Bop a Lula” Gene Vincent mba’e. Upéi, ára 6 jasykôi 1958-pe, oike ha omoirû chupekuéra mba’epu’atýpe, peteî karia’y mbarakambopuha hérava George Harrison. Ára 15 jasypokôime pe arygua, omanókuri John sy. Ary uperireguápe ha’ekuéra omoambuékuri mba’epu’aty réra ha ombohéra hikuái “Johnny and the Moondogs”. Ombopujepi hikuái Liverpool Casbash Club-pe ha oñehepyme’ê chupekuéra mba’ehe’êrykuépe hamba’e. Peteî ára ha’ekuéra opoi ojuehegui ha nombopuvéi; jepémo upéicha, uperiremínte oñembyatyjey hikuái ha oñembohéra “Silver Beatles”. Upe mboyvemi, John ha Paúl ombopujepi oñondive ha opurahéi joyvy ha oñembohéra hikuái “Nurk Twins”. Juntos, John y Paul, cantaron por primera vez "Twenty Flight Rock" de Eddie Cochran y "Be Bop a Lula" de Gene Vincent. Posteriormente, el día 6 de febrero del año 1958, ingresó al grupo un joven guitarrista de nombre George Harrison. El día 15 de julio de ese año, falleció la madre de John. El año siguiente ellos decidieron cambiar el nombre del grupo denominándolo "Johnny and the Moondogs". Actuaban en el Casbash Club de Liverpool recibiendo unas gaseosas como pago por sus actuaciones. Algún tiempo después el grupo se separó pero volvieron a reconstituirse bajo el nombre de “Silver Beatles”. Interín, John y Paul, tocaban juntos y se presentaban como dúo con el nombre de “Nurk Twins”.

 Ary 1960-pe John oikókuri peteî kotýpe, Liverpool-pe, peteî iñangairû sa’yhára ndive, hérava Stu Sutcliffe. Peteî ára John oñemoñe’ê chupe ha Stu, ojogua peteî mbaraka, ha oike mba’epu’atýpe jepémo ndaha’éi ku ikatupyrypáva. Upérô mba’epu’aty oñembopyahujey ha oñembohérakuri “The Silver Beatles”, oîháme: John, Paul, George, Pete y Stu. Pe mba’epu’aty rerarâ John omoambuékuri ñe’ê beetles, he’iséva lembu, Beatles rehe ha upépe beat he’ise mba’epu. Ko téra osêkuri ñembojaruhápe. Ára 2 jasypoteî guive mba’epu’aty réra oñemoambue paha ha opytaite The Beatles-pe. En el año 1960 John vivía en una pieza, en Liverpool, con un amigo pintor de nombre Stu Sutcliffe. Un día John lo convenció y Stu se compró un bajo y se unió al grupo pese a no ser muy hábil con el instrumento. El grupo así reconstituido se llamó “The Silver Beatles” y lo integraban John, Paul, George, Pete y Stu. En cuanto al nombre del Grupo, John cambió la palabra beetles, que significa escarabajo, por el de Beatles, donde beat significa ritmo, para que sonara como música beat. Este nombre surgió como de una broma. El día 2 de junio, el grupo cambió definitivamente su nombre por The Beatles.

            Jasy uperireguápe John osê imbo’ehaógui ha ára 16 jasypoapýpe Beatles ohókuri táva Hamburgo, Alemania retâme; ha ombopu’ypýkuri Indra Night Club-pe ha pépe omba’apo rire heta ára, peteî ára ijarakuéra oñembotyetékuri ha upéramo The Beatles oñepyrûkuri ombopu Rory Storm ha The Hurricanes ndive, Ringo Starr ombopuhápe pe mba’epuperere.  

El siguiente mes John abandonó su Colegio y el día 16 de agosto Los Beatles viajaron a la ciudad Hamburgo, en la República de Alemania, donde debutaron en el Indra Night Club y en el cual trabajaron hasta que un día sus dueños decidieron cerrarlo; entonces The Beatles empezaron a tocar junto a Rory Storm y The Hurricanes, cuyo baterista era Ringo Starr.

Ára 21 jasyapy ary 1961-pe oñehenói hikuái ha ombopu’ypýkuri Jerokyha The Cavern-pe, táva Liverpool-pe. Ary 1962-pe omanókuri Stu ha’eva’ekue upe oiporavóva mba’e aópa oipuru’arâ ha mba’éichapa oñangarekova’erâ iñakâraguére. Upe arýpe avei Pete osêkuri ha hekovia oike Ringo Starr. Avei John omendákuri Cynthia Powell rehe, hyeguasúmava. Ára 4 jasyporundy 1962-pe onohê hikuái imba’epu’apu’a peteîha hérava “Love me do”, pya’e itenondéva ha oikéva umi oñehenduvéva apytépe. Ára 8 jasyrundy ary 1963-pe heñóikuri, Liverpool-pe, John ha Cynthia ñemoñare hérava John Charles Julian Lennon. El día 21 de marzo del año 1961 fueron contratados por el Club "The Cavern", de la Ciudad de Liverpool. En el año 1962 falleció Stu responsable de la elección del vestuario y del cuidado del peinado del grupo. Ese año también Pete fue sustituido por Ringo Starr. Asimismo, John se casó con Cynthia Powell, ya embarazada. El día 4 de septiembre de 1962 grabaron su primer disco "Love me do", que rápidamente se ubicó entre los más vendidos y más escuchados. El día 8 de abril del año 1963 nació, en Liverpool, el hijo de John y Cynthia llamado John Charles Julian Lennon.




            Heta mba’e ohasa rire oñondive, heta mba’e ohupyty rire ha heta ary ombopu rire oñondive; ára 10 jasyrundy ary 1970-pe Paul Mc Cartney ojei The Beatles-gui. Ára 8 jasypo upe arypegua osêkuri ára resáre The Beatles mba’epu’apu’a paha hérava “Let it Be”. Upépe oĝuahêkuri ijapýpe The Beatles ha upe guive, irundyvéva, oñepyrûkuri ombopu ha opurahéi peteîteî. Ára 11 jasypakôi ary 1970-pe John onohêkuri, ha’eño, imba’epu’apu’a hérava “John Lennon/Plastic Ono Band”. Upéi -umi ojehecharamovéva apytépe- oîkuri “Give peace a chance” ha “imagine”. Luego de vivir juntos muchas experiencias, después de muchos logros y de haber tocado juntos por muchos años; el día 10 de abril del año 1970 Paul Mc. Cartney renunció a The Beatles. El día 8 de mayo de ese año se editó el último disco de Los Beatles “Let it Be”. Allí se produjo el fin de The Beatles y desde entonces, los cuatro, empezaron a tocar y cantar como solistas. El día 11 de diciembre de 1970 John editó, como solista, su disco "John Lennon/Plastic Ono Band". Posteriormente -entre los más exitosos- aparecieron “Give peace a chance” e “Imagine”.

            Ary 1970-pe omendákuri Yoko Ono rehe. Ary 1971-pe ovákuri hembireko ndive ha oiko táva Nueva York, Estados Unidos retâme; ha upépe ombotove ñorâirô oikóva Vietnam retâme. Ary 1975-pe oñemboykékuri opaite mba’égui ha oñemboty hogapýpe, ipehênguekuéra ndive. Ary 1980-pe Lennon onohêkuri imba’epu’apu’a hérava “Double Fantasy” ha upehague mbohapy arapokôindy rire, ojejukákuri. John Lennon ojejukákuri táva Nueva York-pe, ára 8 jasypakôi ary 1980-pe.  

En el año 1970 se casó con Yoko Ono. En el año 1971, se mudó con su esposa a la ciudad de Nueva York, en los Estados Unidos; donde manifestó su oposición a la guerra de Vietnam. En el año 1975 resolvió retirarse de la vida pública para dedicarse a su familia. En el año 1980, Lennon publicó su disco “Double Fantasy” y tres semanas después, fue asesinado. John Lennon fue asesinado en la Ciudad de Nueva York, el día 8 de diciembre de 1980.


 

 

EIMO’Â

John Lennon mba’e

Ombohasa Guaraníme: Félix de Guarania

 

Eimo’â ndaiporiha pe yvága

Ndahasýi reñeha’ârô

Ñaña retâ pe ñande guýpe

Ha yvateve ára añónte

Eimo’âna ñandekuéra

Jaikovéva ára ha ára

Eimo’âna ndaiporiha tetâ

Ndahasýi jajapo

Mba’evere jajuka ha ñamano

Avei ndaiporiha Tupâ

Eimo’âna umi yvypóra noñorâirôi

Ikatúne ahechapa che kepegua

Ha yvy ári nache’añói

Ha ha’ârô pya’e oñondive

Ko arapy taipeteî

Eimo’âna jaikoha mba’eve’ŷre

Ikatúnepa ejapo

Topami pe ñembyahýi mba’epota

Ha upe tekojoaju añete

Eimo’âna pe yvypóra

Imba’e ha opa mba’e

Ikatúne ahechapa che kepegua

Ha yvy ári nache’añói

Ha ha’ârô pya’e oñondive

Ko arapy taipeteî

 

Rehendusérô IMAGINATE (EIMO’ÂNA, Guaraníme) John Lenno mba’e, Félix de Guarania ombohasava’ekue Guaraníme, ha opurahéiva Ricardo Flecha: ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=Z788oOuNxTI

 

 

IMAGÍNATE

De: John Lennon

 

Imagina que no existe el cielo

Es fácil si lo intentas

Sin el infierno debajo nuestro

Arriba nuestro, solo el cielo

Imagina a toda la gente

Viviendo el hoy…

Imagina que no hay países

No es difícil de hacer

Nadie por quien matar o morir

Ni tampoco religión

Imagina a toda la gente

Viviendo la vida en paz…

Imagina que no hay posesiones

Quisiera saber si puedes

Sin necesidad de gula o hambre

Una hermandad de hombres

Imagínate a toda la gente

Compartiendo el mundo

Puedes decir que soy un soñador

Pero no soy el único

Espero que algún día te unas a nosotros

Y el mundo vivirá como uno

 

Rehendusérô JOHN LENNON-pe oparahéirô IMAGINE; ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=WFtgMO0RBG8&feature=related

 

¡AHORA SÍ! ESTE JUEVES 9 LOS DIPUTADOS APROBARÁN LA LEY DE LENGUAS - CONVERSACIÓN CON LA DIP. ALFARO Y CON EL DIP. CHAMORRO

¡AHORA SÍ! ESTE JUEVES 9 DE DICIEMBRE LOS DIPUTADOS APROBARÁN LA LEY DE LENGUAS

CONVERSACIÓN CON LA DIPUTADA EMILIA ALFARO DE FRANCO Y CON EL DIPUTADO JOSÉ CHAMORRO

 

         Este JUEVES 9 DE DICIEMBRE DE 2010, la Cámara de Diputados tratará la LEY DE LENGUAS, que cuenta con el dictamen favorable de la Comisión de Educación, Cultura y Culto (en mayoría) y de la Comisión de Presupuesto (en minoría) de dicha Cámara. El tratamiento está previsto en el punto 10 del orden del día. El Diputado Dr. Dionisio Ortega (PLRA), Presidente de dicha Comisión de Educación, Cultura y Culto se encargará de alegar a favor de la sanción de la Ley. Tekotevê ja’e karai Tavarerapegua Dionisio Ortega ha’eha Guarani Ñe’ê Mbo’ehára voi ha upévare he’íkuri oñeha’âmbaitetaha ko léi rehehápe.

Cabe recordar que la LEY DE LENGUAS tuvo su media sanción en la Cámara de Senadores el pasado 7 de octubre.




POR ESTE MEDIO, EL ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI CONVOCA A SUS DIRECTIVOS, DOCENTES Y ESTUDIANTES A HACERSE PRESENTES, FRENTE AL PARLAMENTO, EL JUEVES 9 DE DICIEMBRE, DESDE LAS 8 HORAS. IPORÂITEVA’ERÂ JAJOJUHUPÁRÔ UPÉPE HA VY’APÓPE ÑAMOMAITEI PE MBA’E GUASUETE OIKÓTAVA HA OMBOHEKOMBARETÉTAVA ÑANE AVAÑE’Ê HA AMBUE ÑE’ÊME ÑANE RETÂMEGUA.

Luego de su aprobación por parte de los Diputados, la Ley pasará al Poder Ejecutivo para su promulgación. De esa forma, se concretará un sueño anhelado hace 18 años. Péicha, 18 ary rire, jarekóta ñane retâme ko léi tuicha oipytyvôtava ñe’ênguéra ojepuru haĝua hekopete opaite mba’épe.

 

En la fecha, martes 7 de diciembre de 2010, David Galeano Olivera y Selva Acosta Gallardo conversaron con la DIPUTADA EMILIA ALFARO DE FRANCO (PLRA) solicitándole su apoyo a la aprobación de la Ley de Lenguas. Ella además de comprometer su apoyo, dijo que intercederá para que el tema tenga tratamiento de preferencia en la sesión del próximo jueves, ya que hasta ahora el tema Ley de Lenguas figura en el punto Nº 10 del Orden del Día, entre los 25 temas a ser tratados en dicha sesión. Py’arorýpe kuñakarai Tavarerapegua Emilia Alfaro de Franco he’ikuri tekotevêmaha osê ko léi ha avei ohechauka imborayhu ñane Avañe’êre. He’i avei ha’e oñe’êtaha ambue iñirûnguéra ndive ojerurévo chupekuéra ko léi ñemboaje.


La Diputada Emilia Alfaro de Franco, Selva Acosta y David Galeano Olivera


Posteriormente, Galeano y Acosta sostuvieron una conversación con el DIPUTADO JOSÉ CHAMORRO (ANR) a quien también solicitaron su voto a favor de la aprobación de la Ley de Lenguas. El Diputado Chamorro dijo que la Ley de Lenguas no solamente contará con su voto sino que también con el voto de los diputados de la ANR. Tavarerapegua José Chamorro (ANR) he’íkuri oîha Guarani ñe’ê ykére ha omoneitaha Ñe’ênguéra Léi. Ha’e avei he’i oñe’êtaha ambue iñirûnguérape ha ojeruretaha avei chupekuéra omonei haĝua ko Léi.


David Galeano Olivera y el Diputado José Chamorro

           

            Maitei horyvéva opavavépe

 

David Galeano Olivera  

(ATENEO Motenondehára) 

ateneoguarani@tigo.com.py

davidgaleanoolivera@gmail.com

 


8 DE DICIEMBRE: TUPÂSY KA'AKUPE ÁRA - DÍA DE LA VIRGEN DE KA'AKUPE

8 DE DICIEMBRE: TUPÂSY KA’AKUPE ÁRA - DÍA DE LA VIRGEN DE KA’AKUPE

Por: David Galeano Olivera

          

Cada año, desde hace muchísimo tiempo, los paraguayos acuden el 8 de diciembre, hasta la Ciudad de Ka’akupe a venerar a la Inmaculada Concepción, más conocida como la Virgen de Ka’akupe.

            Sin lugar a dudas, se trata de la mayor festividad religiosa del Paraguay. Anualmente más de un millón de personas se congregan en la Basílica, ubicada en la Ciudad de Ka’akupe (distante 54 kilómetros de la Ciudad de Asunción, Capital del Paraguay). La gente procede de todo el país e incluso del exterior, a fin de pagar las promesas elevadas a la Virgencita Azul.

            La celebración se inicia con el novenario, que se extiende hasta su día: el 8 de diciembre; y culmina con la octava. Durante ese tiempo, la Ciudad de Ka’akupe se llena de peregrinantes. En efecto, la tradición hace que cada año miles de personas lleguen peregrinando a pié hasta Ka’akupe. Algunos caminan desde Asunción, otros lo hacen desde Ypakarai o desde la cima del cerro ubicada en el kilómetro 48. Los que vienen del interior tienen la costumbre de caminar desde la Ciudad de Coronel Oviedo o desde el desvío a Pirivevúi. Muchos llegan en caravanas de carretas y otros en motos o bicicletas.  




            Los “promeseros” suelen vestirse con los colores de la virgen: ropa y gorro de color blanco y capa de color azul. Conviene destacar que las promesas incluyen de todo: algunos llegan de rodillas, desde varios kilómetros, hasta la imagen de la Virgen; otros, llegan con alguna carga sobre la cabeza (ladrillos o piedras); algunos lo hacen transportando una pesada cruz de madera. Todo vale a la hora de agradecer a la Virgen por los favores recibidos.

            En todo el Paraguay, más de uno guarda en la memoria alguna anécdota de algún milagro de la Virgencita de Ka’akupe.

            En las horas previas al 8 de diciembre, se suele realizar una serenata a la Virgen con la presencia de numerosos artistas. A partir de la medianoche, cada una hora, se suceden las misas (en Guarani y en castellano); siendo la de las 6 AM la denominada Misa Central.

            Los peregrinantes, una vez “pagada” la promesa, suelen transladarse hasta el Tupâsy Ykua (el pozo de la Virgen), mítica naciente de agua fresca y bendita; donde a más de beber, los peregrinos se refrescan y llevan el Agua de la Virgen en algún recipiente.

            Alrededor de la Basílica y en torno al Ykua abundan los puestos de venta de artesanías que son vendidas con la tradicional inscripción “Recuerdo de Ka’akupe”. También, están las famosas “calesitas”; donde la gente se entretiene. En la plaza “Teniente Fariña” y en las veredas de la Basílica y del microcentro miles de personas, cansadas y con los piés llenos de “ampollas”, se sientan, se recuestan y… duermen sobre los cómodos “piri”.

            Péina ko ára guasuetépe, ha’éva Tupâsy Ka’akupe ára, jahecha ñane retâyguakuérape oguata javérô Ka’akupe gotyo. Mitâ, Mitârusu ha kakuaa, taha’e ha’éva, oho ome’êvo aguyje Tupâsýme. Oî ohóva ha’eño ha oî ohóva hapicha ndive; oî ohóva yvy rupi ha oî ohóva mba’yrúpe; oî ohóva hi’árape ha oî ohóva upe mboyve ha upe rire.

            Taha’eha’eháicha, opavavete katuete oipykúi tape ha oho. Oky térâ ndokýiramo; haku térâ ro’ýrô. Mba’eve ndojokói ñande rapichakuérape.

            Oî oñembojáva hendápe ñesûháme, oî ogueraháva ijati’y ári peteî kurusu. Opa umi mba’e ohechauka ñandéve mba’eichaitépa tuicha pe jerovia oîva Tupâsy Ka’akupére.


TUPÂSY KA’AKUPE MOMBE’UPY - LA LEYENDA DE LA VIRGEN DE KA’AKUPE

Ohai: David Galeano Olivera

         Oikójekoraka’e Tovatîme peteî ñande ypykue hérava Hose, ojapóva opaichagua ta’ânga yvyrágui. Rasa jeko ikatupyry upe mba’épe. Ndaiporivoi hasaha. Oñemombe’u Franciscano-kuéra, oikóva upépe, omongaraihague chupe ha upehaguére Hose ojeroviaitereiha Hesukirito ha Tupâsýre. Se cuenta que antiguamente, hacia 1.603 más o menos, en la reducción de Tovatî, ciudad del actual Departamento de Cordillera; vivía el indio José, quien era un destacado escultor. Las imágenes que esculpía en madera eran de incalculable belleza.



 

          Peteî ára Hose osê oheka yvyra oikotevêtava hembiaporâ. Oguata jave ka’aguýre, oñandúsapy’a hyapúva ijerére… nimbora’e Guaikurukuéra, ndaha’éiva hesegua, ohecha hikuái Hosépe ha oñemboja hese mbeguekatu kirirîme, ojukaségui ichupe. Hose oñandúvo chupekuéra ndaje tuichaiterei oñemondýi ha oñepyrû oñani ka’aguýre. Peichahágui ojuhu hapépe peteî yvyra kakuaa ha upéva kupépe jeko oñemi ha oñepyrû oñembo’e Tupâsýme. He’i chupe: “Néina che Sy Guasu, chepytyvômina ha asêramo ko’águi tekovére ajapóta ne ra’ânga kóva ko yvyra kakuaágui”. Un día, José salió y se dirigió a un monte cercano a fin de traer madera para realizar sus tallados. Mientras caminaba por un sendero, sintió en su entorno la presencia de los temibles indios Guaikuru. Asustado, José empezó a correr con todas sus fuerzas hasta que halló en su camino un enorme árbol. Como última opción de vida, él se escondió detrás y elevó una plegaria a la Inmaculada Concepción, hoy conocida como la Virgen de Ka’akupe. Le pidió su intercesión en ese momento difícil y desesperado y le prometió que si salía con vida de esa circunstancia, tallaría de ese árbol una hermosa imagen suya.

            Upe jave ndaje Guaikurukuéra ohasa ijyke rupi ha jeko ndohechái ha noñandúi hikuái Hosépe. Uperire Hose osê yvyra kupégui ha ome’ê aguyje Tupâsýme; oho hógape ha oñepyrû hembiapo ohechakuaávo Tupâsy ñepytyvô. Hérape ojapo mokôi ta’ânga; peteî tuichavéva, ohejava’ekue Tovatîme; ha ambue michîvéva ojeguerahava’ekue Ka’akupépe ha ha’éva upe oñemomorâva ha oñemomba’eguasuvéva. Al rato, los Guaikuru cruzaron por el sitio sin descubrir a José; quien, tras ese milagro, agradeció a la Virgen por la ayuda prestada. Cuando retornó a la reducción, José talló dos imágenes de la Virgencita. Una de ellas, la más grande, quedó en el pueblo de Tovatî; mientras que la otra, la más pequeña, fue llevada a Ka’akupe donde hasta hoy es venerada por el pueblo paraguayo de confesión católica.

 

KÁSO ÑEMOMBE’U: LUCHIA’I HÁ TUPÂSY KA’AKUPE

Ohai:David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en: http://guarani.over-blog.es/article-kaso-emombe-u-luchia-i-rembiasakue-54354765-comments.html

 

Jataity niko peteĩ tava’i iporã añetetéva, Tupã Ñandejára omohendava’ekue yvyty, ñu hovyũ, ha ysyrykuéra pa’ũme. Upépe hembypa kuimba’e ha kuña ikatupyry ha imarangatúva; omba’apóva kokuépe, omongakuaáva hymbamimi ha oñeha’ãva ohekombo’e porã iñemoñarépe.  

Umi kuimba’e, kuña ha mitã hekorory ha isarakíva apytépe oikova’ekue Rosíta; kuñakarai mboriahu, peteĩmínte imembyva’ekue. Maria ombohérakuri chupe. Maria niko ndoikuaajepéi itúvape. Isy ndiventevoi oikova’ekue. Iporãitereivoínikova’ekue upe mitãkuña ha upévare avei ndaipóri kuimba’e ojesareko’ỹva hese. Áġakatu, Maria noñeme’ẽi mavavépe.

            Isy niko he’ímiva’erã chupe: “Ñande kuña ñanemboriahúramo jepe, ñanderekopotĩva’erã. Kuimba’ekuéra niko oiko ñanera’ãvonte”. Ko’ã mba’e mbarete porã oikékuri Maria akãme. Upéinte niko, peteĩ ára, omanósapy’a isy marangatuete. Upépe katu iñarõvéntema he­ndive mitãkaria’ykuéra. Peichahápe ndaje avei oġuahẽkuri Jataitýpe peteĩ mitãkaria’y. Luchi herava’ekue. Py’ỹinte niko Maria ha Luchi ojojuhúmiva’erã ha oñomongeta kyre’ỹ. Arateĩ jave katu ojojuhu hikuái Tupãópe ha péichajave Luchi oúmiva’erã okaru Maria tapỹimime.

            Ndatuichái niko upe itapỹi. Mokõi ikoty, ku kuláta jovái oje’eha. Avei itataypy, upépe osãingójepi ijapepo ha ijerére mbohapy apyka­pemi. Korapýpe katu oguereko peteĩ ykua osẽhágui y ro’ysã asyete. Péichante... “mboriahu rekópe”, he’ihaguéichajepi chupe isymi omano mboyve.

            Vaicháku ojoguerahaporãtava’ekue. Luchi oumavoíkuri oiko hendi­ve ha vokóikema Maria opytákuri hyeguasu; upéicharõ jepe, Maria nomombe’úi mba’evete Luchípe. Ohasa rire umi jasy, Luchi ohechakuaa mba’éichapa Maria hyevu ñepyrũ ha peteĩ ko’ẽme ndaje – kirirĩhapete- osẽkuri oho. Ohejarei mitãkuñami hyeguasúvape. Maria opáykuri ha ndojuhuvéi hembiayhúpe ha upémarõ ohechakuaa ohejareihague ichupe. Oñemombo hupamíme ha hetájeko hasẽ. Ha’eño tyre’ỹ opyta.

            Peteĩ pyhare, Santa Lucía árape, imembýsapy’a peteĩ mitãkuña’i neporãva avei. Ombohérakuri Lucía, heñoihaguére Santa Lucía árape.

            Upéicharõ jepe, Luchia’ípente ojekuaave. Ohasávo umi ára niko Maria ohechakuaa Luchia’íre peteĩ mba’e: upe imembykuñami ndohechaietémbora’e. Hesatũjovaietéra’e, he’ihaguéichajepi umi iñi­rũmimi. Sapy’ánte katu osapukáimi hikuái chupe: “Mitãkuña’i resatũjovái”. Luchia’i oikómiva’erã toryjárõ umi mitã’i apytépe. Añete­hápe, umi iñirũmimi oñembohorýmiva’erã hese. Luchia’i ohendu umi mba’e he’íva ha’ekuéra ha heta mba’e noikũmbykuaái. Nahesakãiete chupe. Ndoikuaái, ndohecháigui. Upevakuére niko oporandúvonte oiko isýpe. Ohendúvo oimeraẽ mba’e he’íva umi iñirũ, pya’épeko, ho’a ha opu’ãháme, oujeýma oporandu isymíme. “Mba’éiko kuarahy”, “Mba’épiko sa’yju”, térã katu oporandúmiva’erã avei: “Mba’épiko yvága. Moõiko opyta”; ỹramo katu: “Che sy: mba’éiko he’ise mboriahu. Ñandépiko mboriahu”. Isy omoirũva chupe hupamíme, oñembosaráimiva’erã iñakãraguére, opoko kangy asy umi hesa­mimíre, ha tesay pa’ũme he’ímiva’erã imembymíme: “Áġante reikuaáne. Rehechapotaitémako che memby”.

            “Añetéiko che sy. Avy’aitépa upéicharõ”, ombohováimiva’erã Luchia’i py’arorýpe. Upéi katu oñemokunu’ũmive ha oporandu: “Ha che ru piko araka’e outahína. Oiméne niko ñanderechaga’úma”. Vaicháku Maria ijahy’opa’ãva ohendúvo umi mba’e ha ñe’ẽ ryrýipe ombohováimi chupe: “Héẽ, oiméne niko péicha”. Umícha jave, omonge rire Luchia’ípe, Maria ohómiva’erá oñemombo hupápe ha hasẽ soro. “Mba’éreiko péicha rejapo cherehe Ñandejára”, he’ímiva’erã.

            Maria niko heta oñepia’ã imemby rayhupápe. Oparupirei ogue­rahákuri chupe oipohánouka haġua. Ouva’ekue Paraguaýpe peteĩ tesapohãnohára katupyryete rendápe ha upe karai jeko he’iva’ekue ichupe: “Péicha ġuarãntema. Ne memby ndokuerakuaavéima”. Upe mba’e omona yvýre Mariápe.

            Upéicharamo jepe, Maria noñeme’ẽikuri ha upémarõ ogueraha imembymime umi pohãnohára chae rupi. Opaichagua pohã niko ome’ẽkuri chupe umíva ha peteĩ katu ome’ẽ jepe chupe peteĩ kurundu’imi omosãingo haġua ijajúri, peteĩ vosa’i oguerekóva ipype­gua ha Maria oikuaa’ỹva mba’épa. Upéi ave niko, navõ ary, oúmiva’erã imembymi ndive Tupãsy Ka’akupe rendápe, hi’árape. Luchia’i ombo­týramo peteĩ ary, Maria omba’ejerurékuri Tupãsýme. He’íjekoraka’e chupe: ‘Ndaikytĩmo’ãvéi Luchia’i akãrague omboty peve pokõi ary. Chepytyvõmina Tupãsy ha’e... reipotáramo, emonguera ko che membymi’.



 

            Ikatupyry katu niko upe Maria ha ha’ehaguéicha, noñeme’ẽi araka’eve. Amo hapópe añetetéko upe oje’évajepi: “Kuña Paraguáicha niko ndaiporivoi mokõi”. Maria omba’apo ao jejohéipe. Itapỹi ypyete rupi niko ohasa peteĩ ysyry potĩ ha upépe ohómiva’erã Luchia’i ndive ojaojohéi. Itakuéra pa’ũme oguapy ojohéi ha kapi’ipe ári oipyso ikã haġua. Asaje rupi oúmi sapy’ami imembykuñami ndive ojapo hembi’urã ha tataypýpe -apykape ári- okaru hikuái mokõive.

            Ohasa asyve javérõ, Maria imandu’ámiva’erã peteĩ ñe’ẽngáre: “Mboriahu ha mbokajáre mante ho’áva aratiri”. Nahembiaporãi, imemby ndohechái ha heta hemikotevẽ. Upéicha ohasa ichupekuéra ġuarã umi ary. Upéinte niko oguahẽsapy’a upe ary pokõiha ha jepiveguáicha oñembosako’i hikuái mokõive ou haġua Tupãsy Ka’akupe rendápe. Luchia’i niko iñakãraguevukueterei oúvo; avei, ijao morotĩ ha ijape hovy, “promesera” oje’eha karai ñe’ẽme. Oġuahẽkuri hikuái Ka’akupépe, oguata rire Itakuruvi guive. Ohendu hikuái ñembo’eguasu ha jeko ohecha mba’éichapa peteĩ tapicha oguata’ỹva, opu’ã upe ijapykágui ha oguata. “Kóva ha’énema”, he’i ijupe Maria ohechávo upe mba’e guasuete. “Ymaiteguivémaniko roha’ãrõhína che sy marangatuete”, ombojoapy upéi ojesarekoporãvo Tupãsy Ka’akupe ra’ãngáre.

            Upe ára pukukue javeve opyta hikuái Ka’akupépe. Ñembo’eguasu opa rire, Maria oguerahákuri Luchia’ípe, jepiveguáicha avei, Tupãsy ykuápe; ha péicha ndaje oikókuri oikundaha Ka’akupe. Upeichavérõ jepe, mba’evete ndoikói Luchia’íre. Tesaýpe jeýma Maria ohupi imembykuñamíme ha ohopa heseve hógape. Ohasa peteĩ ára, ohasa mbohapy, ohasa irundy... mba’evetevoi ndoikói Luchia’i rehe. Upépe ae Maria oñeme’ẽ, ojeity yvýre, omanose. “Mba’éreiko nderesarái orehegui Tupãsy”, he’ijeyjeýmiva’erã Maria.

            Upéinte niko peteĩ arapokõindy rire, ka’arupytũ rupi, Luchia’i oñepyrũ iñakãnundu ha hasykatu. Heterasypaitésapy’a. Maria niko ome’ẽ chupe pohã ñana, omoñeno hendive ha omama chupe ojuhumívaguivepe. Luchia’i katu hasẽ’i hasẽ’i upe pyhare pukukue javeve. Hasy peve niko opytákuri oke, ko’ẽmbotávoma. Opáyvo Luchia’i niko, Maria ojapómahina tembi’urã ha ndaje ohenói chupe imembymi. Oho hendápe ha ojuhu ojesakytýhina. He’íjekoraka’e Mariápe: “Chejopietereíniko che resa che sy”. Maria ohupi hapypa’ũme, omokunu’ũ chupe ha mbeguekatu oipichy chupe umi hesamimi.

            Upeichaháguinte Maria ohendúkuri peteĩ mba’e omopirĩmbáva chupe. “¡Ahecha che sy!, ¡ahecha che sy!”, osapukái Luchia’i. Opo mokõive ha osapukái. “¡Ahecháma che sy!, ¡ahecháma!”, osapukaijeyjeýkuri upe mitãkuña’i. Maria katu hendive osapukái ha hasẽ, ndoikuaavéi mba’épa ojapóta vy’águi. Upejavéjeko imandu’ákuri Tupãsýre; ha mokõive oñesũ ha oñembo’e ichupe, upe itapỹimi rovái.

            Upe ára guive ave vaicháku mokõive hekove pyahúva. Vy’apo ha mborayhúpe oiko hikuái. Luchia’i ohókuri mbo’ehaópe ha upéi katu -ikuñataĩmbávo- oiko ichugui Ñandejára rembiguái. Isy katu opytákuri amoite Jataitýpe, jepiveguáicha, ojaojohéivo ysyry potĩ sakãme... he’ihaguéichajepi isy Rosíta amyrỹi: “mboriahu rekópe...”

            Añetehápe, heta ohasa asy hikuái mokõive. Ndareirivoíniko he’ímiva’erã Maria: “Mboriahu ha mbokajáre mante ho’áva aratiri”. Áġa -heta ára ohasa rire- che ambojoapy chupe: upeichavérõ jepe, “Maymávape ġuarã osẽva kuarahy”.



 

VIRGENCITA DE KA’AKUPE

Ohai: Federico Riera

 

Ya la caravana de los promeseros

Asciende la loma De Ka’akupe,

Campanas de bronce tocando oraciones

Llaman a los fieles con su canto dulce

Para el ñembo’e.

 

Virgencita Santa recuerdo que un día

Con salmo en los labios hasta tí llegué,

Y allí de rodillas en tu santuario

Con fervor creyente como un peregrino

Yo también oré.


Oh, Virgencita de los Milagros

Tú que eres buena oye mi ruego;

Vengo a pedirte que tus perdones

Lleguen a mí.

Caudal de hechizos y de ternuras

Hay en tus ojos que son azules como ese cielo

Que cubre el suelo donde nací.


Un día quisieron llevarte muy lejos,

Pero en un milagro dijiste tove,

Desde entonces ciego

Creyente y sincero

Tu fiel pueblecito Virgencita blanca

Se postró a tus piés.


Como en un misterio de leyenda sacra

Con salmo en los labios hasta tí llegué,

Y allí de rodillas en tu Santuario

Con fervor creyente como un peregrino

Yo también oré.

 

Rehendusérô “Virgencita de Ka’akupe” Federico Riera mba’e ha opurahéiva “Los 3 Sudamericanos”, ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=owrdh6dqkuc&feature=related

 

VIRGENCITA DE KA’AKUPE (GUARANÍME)

Ohai: Federico Riera

Guaraníme: Edgar Galeano Domínguez

 

Pytûmby javérô ko tetâ ambuére

Hi’ântéva chéve ajevyjey

Rohecha haĝua ha roñañuâ

Aĝuahêre upépe pe Ka’akupépe ne renda peve

 

Mombyry asyete aime ndehegui

Pore’ŷ pohýi chepy’ajopy

Hi’ântema chéve peteî ko’ême

Che pytu aipyso ha asê aha che Tupâsymi

 

Ndereramínteko añembo’érô hi’ânte chéve

pe che retâgui mba’e ivaíva ko’ê ko’êre reityvyro

Ysyry satîre emombe’úna mba’eichaitépa

ne membykuéra oguahê nde rópe Tupâsy Ka’akupe

 

Pytûmby javérô ko tetâ ambuére

Hi’ântéva chéve ajevyjey

Rohecha haĝua ha roñañuâ

Aĝuahêre upépe pe Ka’akupépe ne renda peve

 

Rehendusérô “Virgencita de Ka’akupe” Federico Riera mba’e; Edgar Galeano Domínguez ohaiva’ekue Guaraníme ha opurahéiva Juan Carlos Oviedo ha los Hermanos Acuña; ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=SgHKw89RlkA

 

REUNIÓN MENSUAL DEL ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI - DICIEMBRE 2010

REPÚBLICA DEL PARAGUAY

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

ARY - 25- AÑOS

GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE 

  

REUNIÓN MENSUAL DEL ATENEO – DICIEMBRE 2010

1. AYVU’APOKUAA MBO’ESYRY (CURSO DE TERMINOLOGÍA)

2. ATENEO ATY JEPIVEGUA (REUNIÓN MENSUAL DEL ATENEO)

 

El sábado 04 (de 7:00 a 16:00 horas), y el domingo 05 de diciembre de 2010 (de 7:00 a 12:00 horas), el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI realizó en su Sede Central “Guarani Róga”, ubicada en la Ciudad de Fernando de la Mora; dos clases del CURSO DE TERMINOLOGÍA GUARANI-CASTELLANO, del cual participan los Directores y Docentes del ATENEO. Jepiveguáicha, hetaiterei Sâmbyhyhára ha Mbo’ehára ATENEO-ygua oñembyatýkuri oñehekombo’evévo ko mbo’esyry rupive, ha upeichahápe oikuaaporâve haĝua ñe’ê ha ñe’êndy ñane Avañe’êmegua (ñe’ê reñói, apo, rembiasa, ñemohenda, ñe’ê’asa ha he’iséva).

El domingo 5 de diciembre -luego de la clase de Terminología- en la REUNIÓN MENSUAL, los Directores y Docentes del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI hicieron una evaluación de las actividades realizadas durante el año 2010, destacando el protagonismo nacional e internacional del ATENEO, dando cumplimiento al Plan de Actividades previsto. Opavavénte omomorâ ha omomba’eguasu ATENEO rembiapo ñane retâ tuichakue javeve ha ambue tetâ rupi avei.

Umi tembiapo ojejapova’ekue 2010-pe ohechauka mba’eichaitépa oku’e ñane ATENEO… oîháme peteî pa’û, upépe katuete ñandejákuri, ñamyasâivo ñane remiandu, ñane rembipota ha ñane rembikuaa, taha’e ñane retâme térâ ambue tetâ rupi. 




A continuación, se invitó a todos a participar de los 100 y más Actos de Graduación de Profesores de Lengua Guarani del ATENEO, pertenecientes a la promoción 2010.- Por otra parte, también se invitó a todos a asistir al Parlamento Nacional el jueves 9 de diciembre, desde las 8 horas, para ser testigos del tratamiento y festejar la sanción de la Ley de Lenguas por parte de la Cámara de Diputados.- También se recordó que el ATENEO y otras instituciones solicitaron una entrevista al Ministro de Educación a fin de solicitarle explicaciones acerca de la supuesta intención ministerial de excluir al Guarani del Tercer Curso de la Educación Media; contraviniendo lo resuelto en las Mesas de Diálogo y el Foro realizados a instancias del propio MEC.- Por último, se estableció el día domingo 9 de enero de 2011 como fecha de la primera reunión mensual correspondiente al año 2011.

Asimismo, se invitó a participar -luego de la reunión- de la presentación del Poemario Symi, actividad coordinada por la Dra. Alberta Margarita Leiva Villaverde.  

Finalmente, se recordó a todos que sigue disponible el CURSO DE INFORMÁTICA EN GUARANI, bajo la dirección de Fernando David Villalba (fer_achilles@hotmail.com). Este curso forma a los interesados en diferentes aspectos (dactilografía, procesadores de textos, software para escribir en Guarani, elaboración de power point y acceso y uso de Internet, entre otros). Péicha, ATENEO omoñepyrû peteî tape pyahu ha tekotevêva. Taha’eha’éva (mbo’ehára ha temimbo’e) jaipurukuaava’erâ pe ayvurenda opaite ñane rembiapópe. Péicha avei ñambopyahu ha ñamombaretevéta Guarani ñe’ê rekove.

 

Maitei horyvéva opavavépe 

  

David Galeano Olivera  

(ATENEO Motenondehára) 

ateneoguarani@tigo.com.py 

davidgaleanoolivera@gmail.com 

 

OÎVA’EKUE KO ATÝPE - ASISTENTES A LA REUNIÓN (04/05-12-2010) 

-Dr. Paublino Carlos Ferreira Quiñónez (Regional Fernando de la Mora – Departamento Central),

-Dra. Zulma Beatriz Trinidad Zarza (Regional San Estanislao – Departamento de San Pedro),

-Dr. Nelson Zacarías Ortíz (Regionales de Lambare e Ita – Departamento Central),

-Lic. Mirian Lisa Acosta de Ortíz (Regional Lambare – Departamento Central),

-Dr. Pedro Ernesto Escurra Franco (Regional Pedro Juan Caballero – Departamento de Amambay),

-Mg. Porfiria Orrego Invernizzi (Regional Paraguari – Departamento de Paraguari),

-Mg. Pastora Leguizamón de Mafra (Regional Karapegua – Departamento de Paraguari),

-Mg. Selva Concepción Acosta Gallardo (Regional Asunción-Centro),

-Dra. María Antonia Rojas Aranda (Regional Ka’asapa – Departamento de Ka’asapa),

-Dr. Catalino Gilberto Recalde (Regional Villeta – Departamento Central),

-Mg. Ramón Brígido Cáceres Vázquez (Regional Pastoreo – Departamento de Ka’aguasu),

-Dr. Angel Martínez Gaona (Regional Kapi’ivary – Departamento de San Pedro),

-Mg. Elvira Ferreira González (Regional Kapi’ivary – Departamento de San Pedro),

-Dra. Teresa Beatriz Cardozo Cháves (Regionales de Kuruguaty y Puente Kyha – Departamento de Kanindeju),

-Lic. Omar Alfonso Cibils Aquino (Regional Puente Kyha – Departamento de Kanindeju),

-Dra. Egidia Matilde Galeano de Aguiar (Regional Aregua – Departamento Central),

-Lic. Eduardo Acosta Medina (Regional Mariano Roque Alonso – Departamento Central),

-Lic. Rubén Benítez Alvarenga (Regional Mariano Roque Alonso – Departamento Central),

-Lic. Amada Regina Insfrán Ruíz (Regional Mariano Roque Alonso – Departamento Central),

-Mg. Ramona Ayala Colmán (Regional Edelira – Departamento de Itapúa),

-Mg. Liduvina Esther Ayala Colmán (Regional Edelira – Departamento de Itapúa),

-Lic. Ernesta Martínez Apodaca (Regional Asunción-Barrio Sajonia),

-Dra. Sabina Antonia Ovelar Cabrera (Regional Arroyos y Esteros – Departamento de Cordillera),

-Mg. Felipe Nery Miranda (Regional Tovatî – Departamento de Cordillera),

-Lic. Evangelista Atienza Rotela (Regional Asunción-Barrio San Pablo),

-Prof. Jorge Román Gómez (Regional Ytûsâingo, Corrientes - Argentina),

-Mg. Reimundo Cañete Cáceres (Regionales de Campo 9 y Raúl A. Oviedo – Departamento de Ka’aguasu),

-Dra. Carmen Ramona Caballero de Vera (Regional General Aquino – Departamento de San Pedro),

-Mg. Augusto Martín Jara López (Regionales de Yû y San Joaquín – Departamento de Ka’aguasu),

-Lic. Mariela Cabrera Gauto (Regional Eusebio Ayala – Departamento de Cordillera),

-Dra. Castorina González de Vecca (Regional Iturbe – Departamento de Guaira),

-Dr. Rubén Ovelar Olmedo (Regional 1º de Marzo – Departamento de Cordillera),

-Mg. Luis Lugo Medina (Regionales de Luque y Limpio – Departamento Central),

-Mg. Carmen Pereira Irala (Regional Minga Guasu – Departamento de Alto Parana),

-Prof. Carmen Gladys Bernatto Joubert (Regional Posadas, Misiones – Argentina),

-Mg. Mirian Bernarda Osorio (Regional Ky’ŷindy – Departamento de Paraguari),

-Lic. Ramón Osvaldo Verón (Regional Adrogue, Buenos Aires – Argentina),

-Prof. Crisanto Nicolás Costadoni (Regional Adrogue, Buenos Aires – Argentina),

-Dra. Serafina Haidée Villalba Gómez (Regional San Pedro del Parana – Departamento de Itapúa),

-Mg. Edit María Benítez Robertti (Regional Repatriación – Departamento de Ka’aguasu),

-Lic. Magdalena Valiente González (Regional Isla Puku – Departamento de Cordillera),

-Lic. Lucía Valiente González (Regional Isla Puku – Departamento de Cordillera),

-Mg. Saturnina Díaz Molinas (Regional General Resquín – Departamento de San Pedro),

-Mg. Federico González Escobar (Regional Presidente Franco – Departamento de Alto Parana),

-Prof. Herminia Rivas de González (Regional Presidente Franco – Departamento de Alto Parana), ha

-Lic. Gudelio Ignacio Báez Benítez (Regional Buenos Aires – Argentina).



 

Asimismo,

-Dr. Modesto Romero Cueto (Regional Fernando de la Mora – Departamento Central),

-Dra. Alberta Margarita Leiva Villaverde (San Lorenzo – Departamento Central),

-Dr. Ramón Silva (Asunción),

-Mg. Blanca Elisa Giménez González (Limpio – Departamento Central),

-Prof. María Mercedes Ojeda Aquino (Asunción),

-Prof. Miguel Sabino Fernández (Regional Asunción-Centro),

-Mg. Mario Raúl Bogado Velázquez (Asunción),

-Mg. Kang Wen Yueh (Kapi’atâ – Departamento Central),

-Mg. Florencia Fernández Zarza (Villa Elisa – Departamento Central),

-Mg. Sabina de la Cruz Núñez Cardozo (Regional Fernando de la Mora – Departamento Central),

-Mg. José Librado Silva Cardozo (Regional San Pedro del Ykuamandyju – Departamento de San Pedro),

-Mg. Lorena Victoria Agüero Insfrán (Regional San Pedro del Ykuamandyju – Departamento de San Pedro),

-Lic. Beatriz Rojas Santander (Regional Kuruguaty – Departamento de Kanindeju),

-Lic. Estela Rojas Santander (Regional Kuruguaty – Departamento de Kanindeju),

-Lic. Osvaldo Oviedo (Regional Kuruguaty – Departamento de Kanindeju),

-Lic. Lucino Rodríguez Baroffi (Regional Asunción-Santísima Trinidad),

-Lic. Antoliano Urbieta Cuenca (Eusebio Ayala – Departamento de Cordillera),

-Lic. Eliodoro Mora Martínez (Regional Campo 9 – Departamento de Ka’aguasu),

-Lic. Luis Alberto Fleitas (Regional Campo 9 – Departamento de Ka’aguasu),

-Lic. Luciano Figueredo Domínguez (Regional Luque – Departamento Central),

-Lic. Luisa Fernández (Regional Arroyos y Esteros – Departamento de Cordillera),

-Mg. Huber Iván Marecos Morel (Regional Emboscada – Departamento de Cordillera),

-Lic. Jorge Tadeo Galeano Núñez (Sede Central),

-Lic. Norma Sabina Galeano Núñez (Sede Central),

-Lic. Wilma Benítez de Ferreira (Sede Central),

-Lic. Nelson Zarza (Villa Elisa – Departamento Central),

-René Fernández (Asunción),

-Anai Mburukuja Galeano Núñez (Sede Central),

-María Makarena Aguiar Galeano (Kapi’atâ – Departamento Central),

-Lic. Gilberto Ricardo Aquino (Fernando de la Mora, Departamento Central),

-Lic. María del Carmen Raimundo (Asunción),

-Lic. Olga Daniela Lima (Lambare, Departamento Central),

-Lic. Venancia Bogado Caballero (Fernando de la Mora, Departamento Central),

-Lic. Claudio Ferreira Quiñónez (Fernando de la Mora, Departamento Central),

-Lic. Beatriz Aguilar Cabrera (Fernando de la Mora, Departamento Central), ha

-Lic. Darío López Alfonso (Fernando de la Mora, Departamento Central).

 

SE PRESENTÓ EL POEMARIO

REPÚBLICA DEL PARAGUAY

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

ARY - 25- AÑOS

GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE 

  

SE PRESENTÓ EL POEMARIO “ÑE’ÊPOTY APYTU’ÛRYKUE”

También el domingo 5 de diciembre de 2010, se presentó el Poemario “Ñe’êpoty Apytu’ûrykue”, del poeta  Celedonio Giménez Fariña. La presentación que se realizó a las 12:30 hs, en Teniente Américo Picco y Ñangapiry (Barrio 3 Bocas), de la Ciudad de Villa Elisa;  contó con el auspicio del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI.

La presentación del poemario estuvo a cargo del Dr. David Galeano Olivera. Del encuentro participaron familiares y amigos de Don Celedonio Giménez Fariña; entre ellos, numerosos músicos y poetas procedentes de diferentes puntos del país. ATENEO rérape oîkuri upépe: Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Acosta Gallardo, Sabina Núñez, Jorge Román Gómez - El Kunumi, Lucino Rodríguez Baroffi, Osvaldo Verón, Nicolás Costadoni ha Nelson Zarza.


Izq a der: Sabina Núñez, Selva Acosta, Celedonio Giménez Fariña, David Galeano Olivera, Rith Giménez, Zulma Trinidad ha Lucino Rodríguez Baroffi


Celedonio Giménez Fariña, nacido en 1940 en Ka’akupe, recorrió y vivió en diferentes ciudades del país hasta arraigarse definitivamente en Villa Elisa. Es poeta y además participó de varios programas folklóricos radiales; en -por ejemplo- Radio Guaira de Villarrica, Radio Nuevo Mundo de San Lorenzo, y actualmente conduce un espacio, los sábados, en Radio La Voz de la Policia.

Ko ñe’êpotyryrúpe jajuhukuaa ko’â ñe’êpoty: Rehóta Pyku’ípe; Roguerohorýgui; A ti mi pueblo Villa Elisa; Pytyvôhára Maymavaitépe; Aguyjevete Mbo’ehára; Ndéve Minas-kue    ; Adios Rancho Alegre; Ndéve Che Rancho; Koty’y Rógape Ĝuarâ; Quemil Yambái-pe Ĝuarâ; Reinita Ñaña; Rehoitéma Che Rumi; Che sy mi ndeve ĝuarâ;  Ñaneaño Mokôi; Yvoty Ogapegua; Tupâsy Ka’akupe; Rubia Amada; Apytareíma; Che Yvotymi Pyhare; Chéko ha’e Okaraygua; Ndéve Che Kokue; Iporâmbáva; Kunu’û Raitykuemi; Oîgui Joayhu Porâ; Jasymi Neporâitéva; Nde Tujáma Che Rumi; Emiliano Rogakuépe; Aha mboyve ahejáva; Guyrami ahayhuetéva; Ndahamo’âi che retâgui; Ko’ê pyahu che retâme; Che retâmi momorâvo; Ysyry sakâ che vy’a hague; Ña Nena ykua.

Jorge Román Gómez - El Kunumi opurahéi karai Celedonio Giménez-pe

Ko’ápe oho mokôi ñe’êpoty hesegua:

Rehoitéma che rumi

Rehoitéma che rumi cherejáma tere’ŷ

Chejopýva vy’a’ŷ ha tuicháva techase,

Ñandejárante ra’e péina ndéve ojepoity

Nde rekove ohekýi ndegueraha hendive

Rehoitéma che rumi ha’emantema ko’áĝa

Nderehe’ŷ apytáva cheañomi aiko haĝua

Ahayhuetéva mama, oimémane nemoirû

Ha’éko ne ánga irû, nde costilla pehêngue

Emombe’úke chupe heta hague javy’a

Purahéi ndéve ĝuarâ aikórôguare ahai,

Ndetujáma che rumi, ha, che rumíme ĝuarâite

Âva nemba’erâite opytáva mandu’arâ

Rehoitéma che rumi rehóma apyre’ŷme

Che ahasa nepore’ŷme ipohýiva tapere

Ñande róga jepeve ha’ete ku oikuaáva

Kotymi nde reikohami, opytágui nandiete.


Ndahamo’âi che retâgui

Ndahamo’âi che retâgui ko’ápente che apytáta

Mba’erekávo aháta aipo mombyry asyete

Ko’ápente che taime che retâ taipyguara

Ahasehápe taha ko nde yvy tuichakue.

Avy’a ndereheve ha’e ha ha’ejeýta

Mamópiko ajuhúta che Paraguáy ndeichagua

Ha’umiva’erâ heta, plata-nte che ndarekói

Pero marave ndoikói avy’a che ndepype.

Asêhápe ajuhu tapicha ojekeháva

Tetâ ambuére ohopáva ne membykuéra heta

Jeiko porâ oheka ha virumi oipotágui

Ohopáva hekohágui upe mombyry asyete.

Upévare che ha’e ko’ápente che apytáta

Vy’apavême aikóta chemboriahúrô jepe

Áĝa amano rire ndepype añeñotŷta

Ha’e jeýne ahakuetévo rohayhu che Paraguáy.

 

Oipotáva ko ñe’êpotyryru ohenoikuaa Karai Celedonio Giménez Fariña-pe, ko’â pumbyrýpe: 021-940.941 ha 0982-723373. 

Maitei horyvéva opavavépe

 

David Galeano Olivera  

(ATENEO Motenondehára) 

ateneoguarani@tigo.com.py

davidgaleanoolivera@gmail.com

 

SE PRESENTÓ EL POEMARIO

REPÚBLICA DEL PARAGUAY

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

ARY - 25- AÑOS

GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE 

  

SE PRESENTÓ EL POEMARIO “SYMI”

El domingo 5 de diciembre de 2010, a las 11:00 hs, en la Sede Central del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, ubicada en la Ciudad de Fernando de la Mora (Julia Miranda Cueto 1721 c/ Ytororô); tuvo lugar la presentación del Poemario “Symi”, cuya versión original en flamenco -lengua madre belga- pertenece a Iris Van de Casteele; en tanto que la versión Guarani pertenece a la Dra. Alberta Margarita Leiva Villaverde (Mangariléi). La presentación contó con el auspicio del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI. Cabe destacar que este poemario ya se tradujo al alemán, francés, español, y ahora al Guarani.


Iris Van de Casteele ha Alberta Margarita Leiva Villaverde


La presentación del poemario estuvo a cargo del Dr. David Galeano Olivera, el Dr. Paublino Carlos Ferreira, la Dra. Alberta Margarita Leiva Villaverde (Mangariléi), y la autora de la versión original Iris Van de Casteele. De la ceremonia participaron numerosos directores y docentes del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI e invitados especiales.




SYMI es una obra que narra poéticamente los avatares de nuestra cultura observada en la sufrida vida de una mujer nativa de nuestro querido Paraguay, sufrimientos que la han sumido en un profundo sentimiento de impotencia ante los avasallamientos de los inescrupulosos con sed de poder y dinero sin ninguna contemplación hacia las necesidades de los nativos.

SYMI niko ñanderesape’a (se) ha oñeha’â -iñe’ê rupive- ojoko mba’e vaiete oikóva yvy ape ári ha avei ko’ápe, ñande jaikohápe. Hi’âiteva’erâ jajapysaka porâ hese ha ñaikûmby hemiandu ha hembipota ha upeichahápe tajajapo ikatumíva guive ñañangareko ha jahayhuve haĝua ñande rekoha. Ko arandukápe SYMIgui oiko ñane ñe’â ñe’ê, SYMIgui oiko ñande rekoha ñe’ê, SYMIgui oiko arapy ñe’ê… ha mbohapyvénte osapukái opavavépe: anivéna jajahéi temimoînguére. Jajahéivo hesekuéra, jajahéi ñandejehe.

Ma. Antonia Rojas, Iris Van de Casteele, Alberta Margarita Leiva Villaverde, Zulma Trinidad Zarza, David Galeano Olivera ha Nelson Ortíz

            Ko’ápe oho mokôi ñe’êpoty hesegua:

Purahéipe

Symi oñe’ẽva’ekue pe ára ijojaha’ỹvare,

Oñehendu ypýramo guare purahéi

Itajypyre pytãgui oikova’ekue hogamíme.

Pe mitãmi Korochire, aġa ha’ema karia’y

Iñe’ẽpu ryapu asýpe opurahéiva’ekue

ipu asyvéva purahéi

oñemoirũvo imbarakápe oguenohẽva

tyapu asy, purysýirehe.

py’aryrýi ha pirĩmbápe Symi ohenduva’ekue

purahéi he’ẽ asýva,

hapicha itava’iguakuéra

oñemoaġuiva tataypýpe ndive.

Ha’eténteva’ekue,

umi ka’aguy ryapu purahéi asýva

ohasapáva ogyke atãrupi omoirũvo

yvyra pehẽngue ojeikytývo  osẽva tyapu asýpe. Aremi niko opytava’ekue péicha

oguapy hápe hikuái, omoingeramoguáicha

hikuái hi’ãnguápe tata kirirĩngue, pe purahéipe.


Mitãrusu Korochire mba’eva arapa

Symi oñe’ẽva’ekue peteĩ  tetã imombyryetereívare,                                                                 

Upépe ymaitemíma, su arýrupima ojapo.

Oñembohyapu hague peteĩ yvyra pehẽngue oñemosãva ipu haġua.

Pe mitãrusu Korochire, ha’ete voi, ojapo

imba’erã arapa ijypyrãitépe

peteĩ  hy’akua piru puku omonandi

ha omosãva kavaju ruguái raguekuégui,

ombojoja haġua

oipuru oñembokapúva’ekue pirekue.

Tembipuru ojejapova’ekue

opa mba’e guaranietévagui,

isarakíma ombyatývo umi tyapu asy arapyreguáva

ha ohaitypo arapa ãngakuápe.

 

Oipotáva ko aranduka ohaikuaa Mbo’ehára Alberta Margarita Leiva Villaverde-pe, ko ñe’êvevépe: mangarilei@hotmail.com

Maitei horyvéva opavavépe

 

David Galeano Olivera  

(ATENEO Motenondehára) 

ateneoguarani@tigo.com.py

davidgaleanoolivera@gmail.com