Blogia

Guarani

OTRA VISITA DEL ATENEO Y DE TEKOKATU A LOS INDÍGENAS: DESTERRADOS, DESAMPARADOS Y RECLUIDOS EN UN CAMPO MILITAR

REPÚBLICA DEL PARAGUAY

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

 

OTRA VISITA DEL ATENEO Y DE TEKOKATU A LOS INDÍGENAS: DESTERRADOS, DESAMPARADOS Y RECLUIDOS EN UN CAMPO MILITAR

Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/otra-visita-del-ateneo-...

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/otra-visita-del-ateneo-y-de-tek...


     El sábado 25 de febrero de 2012, a las 10 horas, la delegación del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI y de la ASOCIACIÓN SOLIDARIA TEKOKATU visitó por octava vez a los Indígenas que fueron desalojados de la Plaza Uruguaya, en la primera semana de enero pasado -ver en ABC Tv (http://www.abctv.com.py/indigenas-son-retiradas-a-la-fuerza-de-la-p...)- y que hasta la fecha siguen recluidos en el Cuartel del R.I. 14 (Barrio Takumbu, Asunción). El ATENEO ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI y la ASOCIACIÓN SOLIDARIA TEKOKATU sirvieron gaseosas y galletitas a los niños y entregaron provisiones (azúcar, yerba, sal, fideo, pan y harina) al Mburuvicha Mario Saucedo.



Madre e hijos, Indígenas. Ellos luchan por un pedazo de tierra y por una vida digna. Ellos merecen la atención de las autoridades nacionales


     Ha’ekuéra ityre’ŷ opytávo, oñemosâ hekovekuéra ha ojeheja chupekuéra ñembotypýpe, ikatu’ŷre ojapo mba’eve. Ñane retâ ruvicha hesaraipa chuguikuéra. Karai Lugo ojupírôguare he’íkuri oipytyvôtaha mayma Ñande Ypýpe ha péina ko’áĝa jahechakuaa ijapuhague chupekuéra. Ojupi, oiko chugui tetâ ruvicha ha hesarái ha opyrû iñe’êre. Ñambyasy jarekoha âichagua tendota ohechakuaa’ŷva hapicha remikotevê. Mba’éretepa ndojejoguaséi chupekuéra pe yvy pehê oîva Unión, San Pedro-pe. Mba’éichapiko chupekuéra ĝuarâ ndaiporimo’âi pirapire ha ijyképe oñemomboparei viru ambue vyroreípe. Avei tekotevê ja’e INDI ha imotenondehára ndojapoiha mba’evete vera oipytyvô haĝua chupekuéra.


     Notablemente los Ava Guarani y los Mbya Guarani que se encuentran recluidos en el campo militar del R.I. 14 ya fueron olvidados por los medios de comunicación, por la ciudadanía y; sobre todo, por las autoridades. Ellos ya dejaron de ser noticia, fueron sustituidos por el carnaval, por las internas partidarias o por cualquier otra cuestión “más importante”. Es triste ver a seres humanos desterrados, degradados, despreciados y desamparados pedir ayuda, sin obtener respuesta. Los oídos y los ojos se volvieron más sordos y más ciegos que nunca. Dónde están las casi 200 organizaciones no gubernamentales indigenistas que todo este tiempo se aprovecharon de las comunidades indígenas?. Porqué no se pronuncian?. Y pensar que varios millones de dólares llegaron al Paraguay supuestamente para “ayudar” a los Indígenas pero más de uno sabe que -a fuerza de sinceridad- esa “asistencia internacional” -con contadas excepciones- nunca llegó a los Indígenas.


Jorge Galeano, Miguel Díaz de Torres y Juan Andrés Ortíz en la entrega de provistas


Anai Galeano, Angel Martínez, Jorge Galeano y Norma Galeano sirviendo gaseosas a los niños Ava Guarani y Mbya Guarani


Tomando gaseosas y comiendo galletitas


Francisca de Ortiz sirviendo galletitas a los niños


El Mburuvicha Mario Saucedo y Jorge Galeano


Miguel Díaz de Torres, Anai Galeano y Angel Martínez sirviendo gaseosas



Niño Indigena tomando un vaso de leche


     Cabe señalar que con el deseo de conocer mejor sus derechos, los Ava Guarani y los Mbya Guarani que están recluidos en el R.I. 14, realizaron un Curso sobre Derechos de los Indígenas, cuya clausura está prevista para este sábado 3 de marzo de 2012, a las 10 horas, en su lugar de reclusión. El curso será certificado a cada uno de los participantes por el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI.

 

     Una vez más, los Ava Guarani y los Mbya solicitaron de forma especial la solidaridad ciudadana y pidieron, como donación, la provisión de alimentos, juguetes, ropas y calzados. ACTUALMENTE, SOLAMENTE SE LES SIRVE COCIDO CON UNA GALLETA COMO DESAYUNO, POROTO AL MEDIODÍA Y UNA TORTILLA A LA NOCHE. Quienes quieran acercar su colaboración pueden llamar al Mburuvicha Mario Saucedo al celular 0985-583772.


     La delegación del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI y de la ASOCIACIÓN SOLIDARIA TEKOKATU estuvo compuesta por Angel Martínez Gaona, Elvira Ferreira, Juan Andrés Ortíz, su esposa Francisca y su hija Marcia, Miguel Díaz de Torres y su hijo Joaquín; Anai Galeano Núñez, Norma Galeano Núñez y Jorge Galeano Núñez.



     Arapokôi 3 jasyapy 2012, pyhareve, ATENEO ohojeýta hendapekuéra oguerahávo hi’upyrâ ha ijaorâ chupekuéra ha upekuévo oikóta Mbo’esyry ñemohu’â: Ypykuéra Léi rehegua. Jepiveguáicha, oiméramo oî oipytyvôséva upépe, ikatu ohenói ATENEO-pe: 021-520.276 ha omboguapy héra umi ohótava apytépe. Jepiveguáicha, mokôi mba’énte rojerurejey upe árape: py’arory ha mborayhu Ava Guaraní ha Mbyakuérape ĝuarâ.

 

ooo000ooo


     "...Siete meses fueron suficientes para victimizarlos y presentarlos como la peor escoria humana. Qué les costaba a las autoridades darles una atención inmediata, a fin de evitar la imagen que finalmente se creó de ellos?. Hoy el daño -uno más- hacia ellos ya está consumado pues la ciudadanía ya los condenó. Ya de nada sirve que les diga que los indígenas NO son monstruos, no son malos, no son caníbales, no son hijos de Satanás e insisto no viven tirados en las calles o en la plazas porque les gusta… y que, por el contrario, son personas buenas, son seres humanos como cualquiera de nosotros: son padres y madres que crian amorosamente a sus hijos, tienen abuelos y abuelas, que valoran la vida familiar, que tienen hambre, tienen sed, sienten calor, tienen frío como cualquiera de nosotros, padecen enfermedades pero que su mayor sufrimiento es la indiferencia que cada día los mata sin piedad y cobardemente. Y pensar que alguna vez fueron dueños de todas estas tierras y hoy después de la masacre y del holocausto que sufrieron a lo largo de la historia, apenas son el 1,5% de la población paraguaya y fueron desalojados impúnemente de su hábitat. ¡Que mbore es la vida del indígena!..."


ooo000ooo


     Reiteramos que “el problema indígena no debe reducirse -como muchos quieren hacerlo- a una cuestión de aseo urbano; por el contrario, debe ser encarado como un delicado y crítico problema social que afecta a seres humanos (indígenas) discriminados, incomprendidos y maltratados injustamente; y que, como cualquier otro ser humano, tienen derecho a un pedazo de tierra donde vivir y a una vida digna”


ooo000ooo

 

     Cuándo será el bendito día en que un grupo de parlamentarios resuelva presentar un proyecto global que -de una vez por todas y por fin- facilite tierras para todas las comunidades indígenas del Paraguay, y así calmar este calvario inmerecido que sufren con sangre, sudor y lágrimas, desde hace tantos años, todos los días de su vida. Que lindo sería que el proyecto que este grupo presente tenga un tratamiento sobre tablas en ambas cámaras y que en corto tiempo ese mandato pueda ser ejecutado a favor de estos prójimos.


ooo000ooo

 

       Emoñe’ê umi jehaipyre kóva mboyvegua, ko’âvape:

1.- Indígenas también abrirán Escuela Móvil. Otra visita del ATENEO (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/ind-genas-tambi-n-abrir...)


2.- Tierra para los Indígenas ¿deciden ellos o nosotros? (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/tierra-para-los-ind-gen...)


3.- Otra visita del ATENEO a los Indígenas. Ellos siguen invisibles y desamparados (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/otra-visita-del-ateneo-...)


4.- Quinta visita del ATENEO a los Indígenas. Ellos necesitan nuestra ayuda (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/quinta-visita-del-atene...)


5.- Cuarta visita del ATENEO a los Indígenas, en su reclusorio (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/cuarta-visita-del-atene...)


6.- El ATENEO sirvió el desayuno a los niños indígenas (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/el-ateneo-sirvi-el-desa...)


7.- No somos iguales: hay seres humanos y hay Indígenas (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/no-somos-iguales-hay-se...)


8.- Desayuno para niños Ava Guarani expulsados de la plaza (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/desayuno-para-ni-os-ava...)


9.- El ATENEO entregó más regalos a niños Ava Guarani (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/el-ateneo-entreg-m-s-re...)


10.- ¡Que mbore! Los indígenas fueron expulsados otra vez (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/que-mbore-los-ind-genas...)


11.- Entre maltratos, los indígenas siguen buscando la Tierra sin Mal (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/entre-maltratos-los-ind...)

 

      Maitei opavavépe

 

David Galeano Olivera

(ATENEO Motenondehára)

ateneoguarani@tigo.com.py

davidgaleanoolivera@gmail.com


HISTÓRICO: PRIMEROS CUATRO PROFESORES DE GUARANI FORMADOS EN YTÛSÂINGO

REPÚBLICA DEL PARAGUAY

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

 

HISTÓRICO: PRIMEROS CUATRO PROFESORES DE GUARANI FORMADOS EN YTÛSÂINGO

 Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/hist-rico-primeros-cuat...

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/historico-primeros-cuatro-profe...


     El sábado 25 de febrero de 2012, a las 10:00 horas, la Regional Ytûsâingo del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, efectuó en su local particular, de la Ciudad de Ituzaingó (Provincia de Corrientes, República Argentina); el Acto de Graduación de la Primera Promoción de Profesores de Lengua Guarani; y de los Estudiantes que culminaron satisfactoriamente el Curso Básico de Lengua Guarani, en dicha Regional. Asistieron como invitados especiales el Sr. Julio Esquivel, representante de Don Manuel Valdéz, Intendente Municipal de Ytûsâingo; Don Julio Camuglia, Presidente del Concejo Deliberante de Ytûsâingo; el Dr. Gavino Casco, el escritor Miguel Raúl López Breard; el Prof. José Ramón Frete, de la Regional Colonia Carlos Pellegrini del ATENEO; la Prof. Sandra Esquivel, Directora y el Prof. Ramón Delvalle, Vicedirector, ambos de la Escuela 966 Ituzaingó. Oîkuri upépe ATENEO rérape Mbo’ehára David Galeano Olivera, Zulma Beatriz Trinidad Zarza, Selva Concepción Acosta Gallardo, María Antonia Rojas ha Sabina Núñez. Ombosako’íkuri upe tembiapo Mbo’ehára Jorge Román Gómez – El Kunumi.




     Péicha, Regional Ytûsâingo ome’êkuri kuatia’atâ irundy mbo’ehára pyahúpe, ha’éva mbo’ehára ypykue upe távape; oñemoaranduva’ekue upépe ha mbohapy ary rire omoĝuahêva ijapýpe imbo’esyry. Chupekuéra oje’ékuri omoñepyrûtaha hikuái pe mbo’esyry ha mbohapy arýpe oĝuahêtaha ijapýpe ha upeichaite ojehúkuri. Iporâ avei ja’e, ko mbo’esyry yképe, heta tembiapo oñemotenondehague Guarani rayhupápe, táva Ytûsâingópe. ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI ohechakuaa ha omomba’eguasu Mbo’ehára Jorge Román Gómez – El Kunumi rembiapo. Ha’éniko, ko’ê ko’êre, py’arory ha mborayhu pa’ûme, oñeha’âkuri ohayhuka ha omotenonde ñane Avañe’ême upe oikohápe ha péina opytáma hapykuere ko’â irundy mbo’ehára pyahu rupìve.



Mbo’ehára Jorge Román Gómez - El Kunumi, omoakâ ATENEO Ytûsâingópe


Mbo’ehára pyahu Susana oñe’ê Guaraníme iñirûnguéra rérape


Irundyvéva mbo’ehára pyahu


Jorge Román Gómez - El Kunumi, David Galeano Olivera, Miguel Raúl López Breard ha Gavino Casco


     La noche anterior, viernes 24 de febrero, la delegación del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI compartió una cena con Don Manuel Valdéz, Intendente Municipal de Ytûsâingo, quien obsequió al ATENEO dos publicaciones: 1)Ituzaingó, de la autoría de Andrés Salas, y 2)Ituzaingó en imágenes, de David Martínez



Karai Manuel Valdéz, Jorge Román Gómez - El Kunumi ha David Galeano Olivera




     Asímismo, durante la ceremonia de graduación el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI entregó al Prof. José Ramón Frete, Director de la Regional Colonia Carlos Pellegrini; los Certificados de los casi treinta alumnos que culminaron el Curso de Lecto Escritura Guarani, de 45 horas, realizado en la mencionada Colonia.


David Galeano Olivera ome’ê kuatia’atâ José Ramón Frete-pe


Jorge Román Gómez - El Kunumi, Selva Acosta Gallardo, José Ramón Frete, David Galeano Olivera ha Zulma Trinidad Zarza


     El ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI hace público su reconocimiento y su gratitud al Ing. Jorge Ferreira, de la Entidad Binacional Jasyreta – Paraguay, por facilitar el translado (ida y vuelta) de la delegación del ATENEO, a través de la Represa; e igual reconocimiento y gratitud para el querido amigo Orlando Mateucci, quien intermedió en ese trámite. Ha’ekuéra rupive ATENEO-ygua oku’e pya’e ha oho Ytûsâingópe ha oujey upégui py’aguapy ha py’arorýpe.


ooo000ooo

 

1.- Mbo’ehára Jorge Román Gómez – El Kunumi (http://www.youtube.com/watch?v=xr7Qd-nFQsw&list=UUu6bXk0l6d_-K6...)

 

2.- Miguel Raúl López Breard (http://elkunumi-guarani.blogspot.com/2009/04/miguel-raul-lopez-brea...)

 

3.- Teodoro Delvalle opurahéi (http://www.youtube.com/watch?v=7HPnt-WVANU)

 

4.- Tembikuaajára Gavino Casco oñe’ê Ytûsâingópe (http://www.youtube.com/watch?v=6uu-nac9rTg&list=UUu6bXk0l6d_-K6...)

 

5.- Congreso 2009 (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/se-realizo-el-congreso-...)

 

6.- Congreso 2010 (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/se-realizo-el-iii-congreso)

 

7.- Congreso 2011 (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/se-realiz-congreso-guar...)

 

8.- Power Point en Guarani de Jorge Román Gómez (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/power-point-para-ense-a...)

 

9.- La Lengua Guarani, de Jorge Román Gómez (http://www.educar.org/kunumi/)


ROTARY ÁRA - DÍA DEL ROTARY

ROTARY ÁRA – DÍA DEL ROTARY

107 ARY – 107 AÑOS

(1905-2012)

Ombohasa Guaraníme: David Galeano Olivera

Leer (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/rotary-ra-d-a-del-rotary

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/rotary-ara-dia-del-rotary/


Leer original de Daniel Elicetche (*), en castellano, en (http://www.rotaryasuncion.org/wordpress/2011/02/rotary-ciento-seis-...)

 


     El día 23 de febrero del año 1905 nacía en los Estados Unidos, hace poco más de 100 años, la mayor organización internacional de servicio de caracter no gubernamental, no político y no religioso: el ROTARY CLUB. Su nacimiento se debió a la iniciativa de un joven y visionario abogado de Wisconsin llamado Paul Percy Harris, quien junto a tres amigos decide constituir un 23 de febrero de 1905, en el convulsionado clima de la ciudad de Chicago de entonces, un club distinto a todos los existentes, no se trataba de un club deportivo, ni de un club social, ni siquiera de una entidad de beneficencia, constituyeron el primer CLUB de SERVICIO del mundo. Formarían parte del mismo, profesionales y hombres de negocios destacados por su honorabilidad, su vocación de servicio y su liderazgo en sus respectivas actividades. Al poco tiempo, ese club constituido en Chicago comenzó a expandir sus actividades con la creación de entidades similares en todo Estados Unidos y en 1911 traspone por primera vez sus fronteras y se instala el primer club rotario en Winnipeg, Canadá. Siguieron luego clubes rotarios en Inglaterra, Irlanda, y Escocia. Ára 23 jasykôi ary 1905-pe heñóikuri Estados Unidos retâme, ojapóma 100 ary rasami, pe aty jekupytyguigua tuichavéva ko yvy ape ári, noîriva tetâ poguýpe, noporomboykéiva sa’y térâ jeroviakatúre, ha’éva ROTARY CLUB. Ko atyha guasuete omoheñoiva’ekue peteî mitârusu tekomo’âhára hesapysóva, Wisconsin-ygua, hérava Paul Percy Harris. Ha’e ha mbohapy iñangirû omoañetékuri peteî ára 23 jasykôi ary 1905-pe, táva Chicago-pe, peteî atyha tuicha ojoavýva umi ambuégui. Ko ha’ekuéra omoheñóiva niko ndaha’éi tetemongu’erâ atyha añónte, ndaha’ei avano’ôrâ atyha añónte, ndaha’éi ñepytyvôrâ atyha añónte, kóva niko ha’ehína atyha peteîha jekupytyguigua ko yvórape. Upépe ijákuri iñepyrûhá guive mba’apohára katupyry ha kuimba’e omba’apóva opaichagua mba’erepy ñemúme, hekopotîva, ohechakuaáva hapicha remikotevê ha akóinte itenondevéva hekohápe. Uperiremínte, upe atyha oñepyrûva Chicago-pe okakuaave ha upéicha rupi oñemoheñói heta atyha heseguaite ambue táva Estados Unidos-guápe ha ary 1911-pe oñemoheñói peteî atyha Rotary rehegua ambue tetâme; Táva Winnipeg, Canadá retâme. Upéi Rotary okakuaave ha oñemyasâi atyha hesegua Inglaterra, Irlanda ha Escocia-pe.


Paul Percy Harris


     El rápido crecimiento del movimiento rotario en el mundo excedió la imaginación de su propio creador. Aparecieron clubes rotarios por todas partes y fue así, que en su rápida expansión por el mundo, en el año 1918 Rotary llega al Río de la Plata fundándose el primer club rotario de Sudamérica, el Rotary Club de Montevideo. Le siguieron luego Buenos Aires (1920), Río de Janeiro (1923) y Santiago de Chile (1925). Un 28 de noviembre del año 1927 un grupo de veinticinco destacados líderes de nuestra comunidad funda el Rotary Club de Asunción, primer club rotario del Paraguay. Entre sus fundadores se encontraban el Dr. Zoilo Díaz Escobar, su primer presidente, Quinto Censi, Manfredo Russo, Teodoro Malbrane, Rogelio Livieres, Eliseo Da Rosa, Manuel Ferreira, Hipólito Sánchez, José Rodríguez Alcalá, Tomas Osuna, Máximo Croskey, Víctor Abente Haedo y otros más. A la fundación del RC de Asunción le siguieron luego Villarrica (1929), Concepción (1939), Encarnación (1940), y otros que componen hoy los veintiun clubes rotarios del Paraguay. Pya’etereíniko okakuaa Rotary ñemongu’e ko yvórape ha ijapoharépe jepe ohesarea. Oparupirei oñemopu’â Rotary atyha ha peichahápe herakuâ mbarete ko yvorapýpe ha ary 1918-pe Rotary oĝuahê Río de la Plata-pe ha upevakuére oñemoheñói Rotary Atyha peteîha Sudamérica-pe, ha’éva Rotary Atyha Montevideo-gua. Upéi, Buenos Aires (1920), Río de Janeiro (1923), ha Santiago de Chile (1925). Ára 28 jasypateî ary 1927-pe peteî aty oîháme tekove joheipyre tava guasu Paraguaygua, omoheñóikuri Rotary Atyha Paraguaýgua, ha’éva Rotary Atyha peteîha Paraguay retâme. Umi imopu’âhare apytépe jajuhukuaa karai Zoilo Díaz Escobar, ha’eva’ekue imotenondehára peteîha, Quinto Censi, Manfredo Russo, Teodoro Malbrane, Rogelio Livieres, Eliseo Da Rosa, Manuel Ferreira, Hipólito Sánchez, José Rodríguez Alcalá, Tomás Osuna, Máximo Croskey, Víctor Abente Haedo ha ambue. Rotary Atyha Táva Paraguay rire oñemopu’âkuri Villarrica (1929), Concepción (1939), Encarnación (1940), ha ambuéva. Ko’aĝaite jaguereko 21 Rotary Atyha Paraguay retâme.

 

            Rotary es una organización de líderes de negocios y profesionales unidos mundialmente con el propósito de prestar servicio humanitario, alentar elevadas normas de ética en los negocios y profesiones y contribuir al desarrollo de la buena voluntad y la paz en el mundo. Rotary congrega a hombres y mujeres de todas las razas, credos religiosos e ideas políticas, en el marco de un ambiente amistoso, democrático e imparcial. Los lazos de compañerismo y amistad constituyen la plataforma desde donde se genera el servicio a los demás, a través de actividades que los rotarios cumplen en el terreno personal, profesional y de servicio a la comunidad. Desde sus albores Rotary se ha destacado por su afán de lograr el entendimiento y la buena voluntad entre los pueblos de la tierra, fomentando el diálogo y creando las condiciones para la resolución de los conflictos. Rotary niko peteî atyha ono’ô háme tekove poravopyre omba’apóva mba’erepy ñemúme, mba’apohára katupyry ko yvoragua, ojoajupáva hikuái omoañete haĝua opaichagua jekupytyrâ, omyasâi haĝua tekopotî mba’erepy ñemúme ha ambue tembiapópe ha oipytyvô haĝua tapicha jehechakuaápe ha py’aguapy ñemombaretépe, ko yvy ape ári. Rotary-pe ijaty kuimba’e ha kuña ipire morotî, sa’yju térâ hûva, ijeroviakatujoavýva ha isa’y opaichaguáva, ojohayhu, ojohecharamo ha omba’apóva hikuái tekoayhu, tekojoja ha tekopeteîme. Pe irû reko ha tekoayhu heñoiva ijapytepekuéra ha’e pe omombaretéva chupekuéra oipytyvô haĝua ambue oikotevêvape opaichagua tembiapo rupive, ha’ekuéra ojapóva peteîteî, mba’apoháraicha ha ohechakuaávo hekohápe. Iñepyrûha guive Rotary oñeha’âkuri ohupyty pe jeiko peteî ñe’ême ha py’amarangatúpe opaite tetâ rupi ha upevarâ omombarete pe ñomongeta ha oheka mba’éichapa ikatu oñembogue opaichagua ñeko’ôi.

 

     “DAR DE SÍ ANTES DE PENSAR EN SÍ”, ha sido el lema que ha guiado a los rotarios de todo el mundo durante toda su historia. Rotary reune hoy a más de 1.200.000 hombres y mujeres (ingresadas a la organización en 1986), que trabajan en 166 países con el objetivo de estimular y fomentar el ideal de servicio como base de toda empresa digna. “EME’Ê NDEJEHEGUI EJEPY’APY MBOYVE NDEJEHE”, ha’ehína ñe’êporavopyre oisâmbyhýva Rotariokuérape ymaite guive ko’aĝaite peve. Rotary-pe ijaty 1.200.000 rasami kuimba’e ha kuña (ijañepyrûva Rotary atyhápe ary 1986 guive), omba’apóva 166 tetâme oñeha’âva hikuái omombarete jekupyty reko taha’eha’éva mba’erepyñemurâ hekopotîvape.


 

     Pasaron por sus filas destacadas personalidades del mundo entre los que se pueden citar a: Sir Winston Churchill, Michel Debré, Walt Disney, Thomas Alba Edison, John F. Kennedy, Thomas Mann, el Príncipe Reiniero de Mónaco, Franklin D. Roosvelt, Albert Schweitzer, Margaret Tatcher, Neil Amstrong, Fernando Belaunde Terry, Franz Lehard y muchos más. El libro “Un Siglo de Servicio” -publicado con motivo del Centenario de Rotary en el año 2005- distingue entre cien rotarios destacados del mundo a dos rotarios paraguayos: el Dr. Eusebio Ayala y el Dr. Raúl Sapena Pastor. Este hecho llena de orgullo a los rotarios paraguayos. Rotary Atyha rupive niko ohasajepe heteitereí tapicha iñarandu ha ikatupyrýva ha hekove opytáva mandu’arâ, péicha: Karai Winston Churchill, Michel Debré, Walt Disney, Thomas Alba Edison, John F. Kennedy, Thomas Mann, el Príncipe Reiniero de Mónaco, Franklin D. Roosvelt, Albert Schweitzer, Margaret Tatcher, Neil Amstrong, Fernando Belaunde Terry, Franz Lehard ha hetave. Aranduka “Un Siglo de Servicio”-pe -oñonohêva’ekue, ary 2005-pe, oñemomorârôguare Rotary sa ary- oñemyasâi 100 Rotario poravopyre ko yvy ape arigua rekovekue ha umíva apytépe jajuhukua mokôi rotario ñane retâyguáva, ha’éva: Eusebio Ayala ha Raúl Sapena Pastor. Ko mba’e ñanembovy’ava’erâ opavavépe.

 

(*) Gobernador de Distrito No. 4840 de RI, año 2001-2002

 

ooo000ooo

 

¡HETA VY’APAVÊ ROTARIOKUÉRAPE – MUCHAS FELICIDADES A LOS ROTARIOS!


 

ooo000ooo

 

Ambue mba’e Rotary rehegua – Otros datos acerca de Rotary


1.- Rotary Internacional en Wikipedia (http://es.wikipedia.org/wiki/Rotary_International)

 

2.- Rotary Internacional (http://www.rotary.org/es/Pages/ridefault.aspx)

 

3.- Presidentes del Rotary Club Asunción (http://www.portalguarani.com/obras_autores_detalles.php?id_obras=7119)

 

4.- Rotary Asunción Catedral, 20 años (http://www.abc.com.py/nota/aniversario-de-rotary-asuncion-catedral/)

 

5.- Rotary Asunción Catedral (http://adm4840.softcha.com/rotaryasuncioncatedral/2005/index.html)




DÍA DE LA LENGUA MATERNA EN WASHINGTON DC Y EN MBUJAPEY

REPÚBLICA DEL PARAGUAY

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

GUARANI, MERCOSUR ÑE’Ê TEETE

 

DÍA DE LA LENGUA MATERNA EN WASHINGTON DC Y EN MBUJAPEY

Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/d-a-de-la-lengua-matern...

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/dia-de-la-lengua-materna-en-was...


         El 21 de febrero de 2012, el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI recordó el DÍA INTERNACIONAL DE LA LENGUA MATERNA (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/e-ypy-ra-d-a-de-la-leng...), en la Ciudad de Mbujapey (Paraguari, Paraguay), como así también en la Ciudad de Washington DC, Estados Unidos. Péicha, ATENEO omomba’eguasúkuri ñe’ê ypy ára ñane retâme ha Estados Unidos-pe. Mokôivépe ijatýkuri heta tapicha omomorâvo mayma ñe’ê ypy ojepurúva ko yvóra tuichakue javevépe.



 

JORNADA PEDAGÓGICA EN MBUJAPEY

         A las 8 horas del martes 21 de febrero de 2012, se dio inicio a la JORNADA PEDAGÓGICA ACERCA DE LA LENGUA GUARANI Y LA EDUCACIÓN BILINGÜE, en la Iglesia “Virgen de los Dolores” de la Ciudad de Mbujapey (Departamento de Paraguari, Paraguay), bajo la organización del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI y la Supervisión Pedagógica MEC de la zona para celebrar el Día Internacional de la Lengua Materna.










      Ko aty rupive ojehecharamo ñe’ê ypy ára. Jaikuaaháicha, ñane retâme jaguereko ha jaipuru tapia ñane Avañe’ê, ha’éva ñane retâygua ñe’ê ypy ha péicha avei táva Mbujapeýpe, hetahápe mitâ ha mitârusu oipurúva Guarani ñe’ê ombohasa haĝua hemiandu taha’e ha’ehápe ha taha’e ha’éva ndive. Mbo’eharakuéra Mbujapeygua oikuaa porâ Guarani ñe’ê ha’eha pe tembipuru oguerekóva hikuái ohekombo’e haĝua hemimbo’emimíme.



Sabina Núñez, Ana Dora Leguizamón de Rojas, Mónica González de Barrios, Miguel Barrios ha David Galeano Olivera


      Más de un centenar de docentes de la educación escolar básica, media y permanente participaron de la jornada que contó con la presencia de David Galeano Olivera, Director General del ATENEO, en carácter de disertante. Las Licenciadas Ana Dora Leguizamón de Rojas y Mónica González de Barrios fueron las coordinadoras del encuentro. Una anterior jornada tuvo lugar en agosto de 2011 (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/jornada-sobre-idioma-gu...)


ooo000ooo

 

FESTIVAL INTERNACIONAL EN LA EMBAJADA DE BANGLADESH DE WASHINGTON DC

     Por cuarto año consecutivo Paraguay estuvo presente en el Festival Internacional de celebración del Dia de la Lengua Materna en la Embajada de Bangladesh de Washington DC, el martes 21 de febrero de 2012, desde las 18 hs. En la ocasión el Idioma Guarani, lengua nativa del Paraguay, fue representado por el Grupo de Alumnos del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI de la capital estadounidense, acompañados por el Ballet Ko’êtî. La presentación contó con la coordinación del CENTRO CULTURAL PARAGUAYO DE WASHINGTON DC (http://www.paraguayanculturalcenter.org/).



21 de febrero de 2012: Estudiantes y docentes del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI y miembros del CENTRO CULTURAL PARAGUAYO en Washington DC, cantando "Taheñoijey ñanemba’e", en la Embajada de Bangladesh - Día Internacional de la Lengua Materna



21 de febrero de 2012, Embajada de Bangladesh en Washington DC, recordación del Día Internacional de la Lengua Materna. En el centro aparecen, el Dr. Rigoberto Gauto Vielman, Embajador Paraguayo en los EEUU, y el Sr. Akramul Qader, Embajador de Bangladesh en Washington


Temimbo’e ha Mbo’ehára Táva Washington DC, EEUU-pegua


Embajada de Bangladesh en Washington DC


     Ojapóma irundy ary Paraguay retâ oîha ko vy’aguasúpe ojapóvajepi Bangladesh retâ rérape oîva Táva Washington DC, Estados Unidos-pe; omomba’eguasu haĝua ñe’ê ypy ára. Iporâ ñamombe’u ñane retâ réra akóinte opytahájepi yvate Sady ha Teófilo Acosta rembiapo ha kyre’ŷ rupive. Ha’ekuéra ndohejáiva ohasa peteî ary oho’ŷre upe vy’aguasúpe ohechauka ha ohendukávo maymávape ñane retâ jeroky, ñande purahéi ha ñane ñe’ê Guarani ijuky ha he’êtéva.


    Entre otros números, la delegación paraguaya ofreció danza, poesía y la interpretación de la canción “Taheñoijey ñanemba’e”, entonada por los estudiantes de Guarani.


Sady ha Teófilo Acosta, ATENEO myakâhára Washington DC-pe


     Cabe recordar que Sady y Teófilo Acosta son los Directores de la Regional Washington DC del ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI, y a la vez directores de RADIO ECOS DEL PARAGUAY (http://www.ecosdelparaguay.com/), que transmite desde la capital norteamericana.

 

ooo000ooo

 

Curso de Guarani en Washington DC (http://www.abc.com.py/nota/embajada-paraguaya-en-ee-uu-imparte-curs...)

 

Día de la Lengua Materna 2010 en Washington DC (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/dia-internacional-de-la...)

 

Emotiva celebración del Día Internacional de la Lengua Materna 2010 en Washington DC (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/emotiva-celebracion-del...)

 

Teófilo Acosta presentó poemario (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/te-filo-acosta-present-...)


 

ÑE'Ê YPY ÁRA - DÍA DE LA LENGUA MATERNA

ÑE’Ê YPY ÁRA – DÍA DE LA LENGUA MATERNA

21 JASYKÔI – 21 DE FEBRERO

Ohai: David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/e-ypy-ra-d-a-de-la-leng...

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/nee-ypy-ara-dia-de-la-lengua-ma...


            Ára 21 jasykôime ojegueromandu’a Ñe’ê Ypy Ára Yvórape. Ko mandu’a omoheñóikuri UNESCO (Tekombo’e, Tembikuaaty ha Teko Atyha oîva Tetâita Joajúpe), ára 21 jasykôi ary 2.000-pe omomba’eguasúvo ñe’ê ha teko joavy ha ñe’ê’etaita. El día 21 de febrero se celebra el Día Internacional de la Lengua Materna. Esta fecha fue instituida por la UNESCO (Organización para la Educación, la Ciencia y la Cultura de las Naciones Unidas), el 21 día de febrero del año 2.000 y tiene por objetivo reconocer la diversidad lingüística y cultural y el plurilinguismo.



            Ára 21 jasykôi ary 1952-pe, Dhaka-pe, tavaguasu oîva Pakistán retâme, ko’áĝa hérava Bangladesh; chavolaikuéra ojukákuri heta temimbo’épe ojerurehaguére Bangla ñe’êgui oiko haĝua Pakistan ñe’ê teete. La fecha recuerda al día 21 de febrero del año 1952, “…cuando estudiantes se manifestaban por el reconocimiento de su lengua, Bangla, como uno de los dos idiomas nacionales de la entonces Pakistán, fueron muertos a tiros por la policía de Dhaka, la capital de lo que hoy es Bangladesh...” (http://www.un.org/es/events/motherlanguageday/).


            Péicha avei, oje’e ko’aĝaite oîha 6.000 ñe’ê yvórape ha oîha avei hetaiterei ñe’ê oiko’íva ha omanombotáva. Ñavô 15 ára ndaje omano peteî ñe’ê. Asimismo, se menciona que existen 6.000 lenguas en el mundo y que existen numerosas lenguas en situación de riesgo y al borde de la muerte. Cada 15 días muere una lengua en el mundo (http://www.animalpolitico.com/2012/02/cada-15-dias-desaparece-una-l...).


            Ñe’ê (Guarani, Aymara, Quechua, Mapuche, Maya) niko avano’ônguéra rembipuru oikuaauka haĝua hembikuaa, hembikuaaty ha heko. Las lenguas (Guarani, Aymara, Quechua, Mapuche, Maya) son las herramientas que las sociedades disponen para la transmisión de los conocimientos, de la ciencia y la cultura.


            Ñe’ê niko pu’aka rembipuru ko yvórape. Tetâ tuichavéva oñemomba’e ambue tetâ ikangyvévare ha upevarâ oipuru iñe’ê pu’aka. Ja’eporâvétarô, tetâ tuichavéva pu’aka ikatu ñaha’â ha upevarâ tekotevênte jahecha moô moôpa -ambue tetâ rupi- ojepuru iñe’ê. Las lenguas son factores de poder en el mundo. El proceso de colonización, por parte de los grandes países, se dio y se da a través del poder de sus lenguas. En otras palabras, el poder de los grandes países del mundo se mide hoy por la presencia de sus respectivas lenguas en los diferentes países del mundo.


            Ko’aĝaite, ñe’ênguéra pu’aka heñói ha okakuaa oîgui tetâ imbaretevéva ha imba’epotavéva ko yvy ape ári, oñemumeméva iñe’ê teépe ha araka’eve ndoipurumo’âiva tetâ ikangyvéva ñe’ê. Ñaimo’âku opaite mba’erâ oñemoañeteséva pe ñe’ênga he’íva “imbaretevévante oikove are”. Actualmente, la hegemonía de las lenguas depende del poder y la ambición de los grandes países, promotores de la sociedad de consumo, en sus respectivas lenguas y no precisamente en la lengua del conquistado o reducido. Pareciera que todo se sustenta en la expresión “sobreviven los más fuertes”.


            Amérika ha Paraguay retâme, ikatu jahecha peteî mba’e neporâmbajepéva ha’éva Guarani ñe’ê akârapu’â, ñemombarete ha jehechakuaa. Guarani, ha’éva Paraguay retâ ñe’ê teete, ha’e avei Bolivia retâ, Taragui (Corrientes, Argentina) ha Takuru (Brasil) ñe’ê teete ha upéicha avei Mercosur ñe’ê, ary 2007 guive. Paraguay retâme oî haimete 6.000.000 tapicha oñe’êva Guarani ha Mercosur tuichakue javeve katu oî haimete 10.000.000 tapicha oipurúva Avañe’ê. En América, y particularmente en el Paraguay, asistimos a un fenómeno muy interesante cual es la recuperación, fortalecimiento y jerarquización de la Lengua Guarani, que es lengua oficial del Paraguay, también de Bolivia, de la Provincia Argentina de Corrientes, de algunos Municipios del Brasil, y desde el 2007 lengua del Mercado Común del Sur (Mercosur). Solamente en la República del Paraguay existen casi 6.000.000 de Guarani-hablantes y en el todo el Mercosur se calcula que existen 10.000.000 de hablantes de la Lengua Guarani.



            Guarani niko Paraguay retâ ñe’ê teete ary 1992 guive. Upéicha avei, ára 29 jasypakôi ary 2009-pe, tetâ ruvicha Fernando Lugo omboajékuri Ñe’ênguéra Léi, ombojojáva Guarani ha Castellano puru taha’e ha’ehápe; jepémo upéicha, MEC omboykese gueterei Guarani ñe’ême mbo’esyry mbohapyhágui, mitârusukuéra rekombo’égui; ja’eporâsérô, MEC o’apo’i leikuéra ha avei oñembotavy umi 87% ñane retâyguágui oipurúva Guarani ñe’ê hekohápe. Ko’aĝaite peve avei Ñe’ênguéra Rerekua Renda ne’îrâ gueterei ohenduka iñe’ê Guarani ñe’ê ñemboyke’ŷ ha ñemombareteve rehehápe, ñane retâ rekombo’épe. En el Paraguay el Guarani es idioma oficial desde el año 1992 (http://es.scribd.com/doc/36561809/leiguasu). Por otra parte, el día 29 de diciembre del año 2009, el Presidente Fernando Lugo promulgó la Ley de Lenguas (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/e-ngu-ra-l-i-ley-de-len...), que reconoce la igualdad del Guarani y el Castellano; sin embargo, el Ministerio de Educación de la administración Lugo persiste en su decisión de excluir al Guarani del tercer curso de la educación media, contraviniendo la leyes vigentes en la materia en el país y desatendiendo los derechos humanos del 87% de la población del Paraguay que habla y entiende Guarani. Un hecho llamativo es que la recientemente creada Secretaría de Políticas Lingüísticas hasta hoy no se pronunció en defensa de la permanencia y el fortalecimiento del Guarani en el sistema educativo paraguayo.


            Paraguay ha Uruguay retâ heravoi hikuái Guaranime. Argentina retâme oî heta tenda héra Guaraníva, umíva apytépe, Yapeju, heñoihaguépe José de San Martín, Amérika Pysyrôhára. Brasil-pe katu Itamaraty, Jakarepagua ha Marakana ha’énte avei téra Guarani. Bolivia retâme oî heta ysyry, ka’avo, mymba ha yvyty réra Guaraníme, umíva apytépe, techapyrârô, ja’ekuaa táva Santa Cruz-pe oîha peteî ysyry hérava Piray. Las Repúblicas del Paraguay (río del mar que desapareció) y Uruguay (río de los caracoles grandes o de mar) tienen sus respectivos nombres en Lengua Guarani. En la Argentina existen numerosos lugares con denominación en Guarani, entre ellas, Yapeju (agua de superficie dorada), donde naciera el Libertador de América José de San Martín. En tanto que en el Brasil, Itamaraty (lugar de las piedras deformes), Jakarepagua (variedad de jakare) y Marakana (variedad de loro) son también nombres en Guarani. En Bolivia existen varios ríos, plantas, animales y cerros con nombres en Guarani, entre ellos y a modo de ejemplo, en la Ciudad de Santa Cruz existe un río de nombre Piray (río de los peces).


            Heta ñemboyke, apo’i ha jejahéi rire, péina Guarani ñe’ê iñapysêsapy’a ha ombohekopeteî Amerikayguápe. Heta mba’apo rire, ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI omoheñói -ambue atyha ha tapicha arandu ndive- peteî joaju mbarete omoherakuâ, omombarete ha omotenondeve haĝua Guarani ñe’ê ha reko Mercosur ha ambue tetâ ko yvoraguápe. Guarani ñe’ê hekovepyahúma ha ko’áĝa oñembo’e mbo’ehaovusu tuichatuichavéva ko yvoraguápe ha avei heko mbarete ñepyrûma ñandutípe, Vikipetâ rupive. El Guarani luego de padecer todo tipo de discriminación, degradación y desprecio, es hoy una lengua emergente y un factor de cohesión americana. Tras mucho insistir, el ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI logró -junto a otras entidades y personalidades de la región- integrar una unión para la promoción, el fortalecimiento y la jerarquización de la Lengua y Cultura Guarani en la región y en los demás países del mundo. El Guarani se modernizó y es estudiado en las más importantes universidades del mundo y tiene ya una interesante presencia en internet sobre todo mediante Wikipedia Guarani – Vikipetâ (http://gn.wikipedia.org/wiki/Ape).


            Upéicharô jepe ha ñembyasypópe, ja’eva’erâ Ñemby Ñemuha ha Amérika Ñembyguápe oîha heta Ypy Retâ omanombapotáva, orekóva 150, 300 térâ 500 tekove, ha’éva avei umi Ypy Retâ ñe’ê puruhára pahaguemi. Ha’ekuéra omanombávo omanóta avei hendivekuéra iñe’ê. Sin embargo, y lastimosamente, en el Mercosur y en América del Sur existen Comunidades Indígenas que están en la línea de la muerte, con apenas 150, 300 o 500 últimos sobrevivientes, a su vez últimos hablantes de sus respectivas lenguas maternas que también desaparecerán con ellos en poco tiempo más.

 

ooo000ooo

 

LA LENGUA GUARANI O AVAÑE’Ê, EN INTERNET, en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/la-lengua-guarani-o-ava...)

 

CURSO DE IDIOMA GUARANI, en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/curso-de-idioma-guarani)

 

VIDEOS SOBRE LA CULTURA GUARANI, en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/videos-sobre-la-cultura...)

 

INDÍGENAS TAMBIÉN ABRIRÁN ESCUELA MÓVIL. OTRA VISITA DEL ATENEO, en: (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/ind-genas-tambi-n-abrir...)

 

ALUMNOS DE LA UNILA (BRASIL) ESTUDIARÁN GUARANI

ATENEO DE LENGUA Y CULTURA GUARANI

Maitei horyvéva opavavépe

David Galeano Olivera



ALUMNOS DE LA UNILA (BRASIL) ESTUDIARÁN GUARANI

Leer (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/alumnos-de-la-unila-est...

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/alumnos-de-la-unila-brasil-estu...


Em 2077, o guarani tornou-se língua oficial do Mercosul


Com objetivo de fortalecer as lutas em torno do guarani e de incorporá-lo ao contexto latinoamericano, a UNILA (Universidade Federal da Integraçâo Latino-Americana) passará a oferecer, ainda neste primeiro semestre, o idioma como disciplina obrigatória para todos alunos do curso de Letras, Artes e Mediação Cultural. Essa é a língua materna de cerca de 90% da população do Paraguai, sendo que 30% se comunicam apenas por meio dela.



Para a professora Maria Eta Vieira, a consolidação da disciplina permitirá a quebra de alguns preconceitos, já que o idioma é visto como marginal e primitivo em detrimento ao espanhol, também oficial no Paraguai e muito mais comum. “Não podemos nos esquecer que o espanhol é a língua colonizadora. As raízes da população, a sua visão de mundo mais original, a sua peculiar ligação com a natureza, tudo isso está no guarani, que não pode ser deixado de lado”, contextualiza a professora.


Para somar esforços neste sentido, o quadro de professores da UNILA deverá contar em breve com Mario Ramão Villalva Filho, mestre em Integração da América Latina pela Universidade de São Paulo, aprovado em concurso público recente. “Não será objetivo que os alunos dominem o idioma, mas o respeito e a integração passam por conhecer o guarani e por permitir a eles o encantamento e a identificação”, destaca.


Para Villalva, as lutas em torno do idioma ainda são muitas, sendo necessária a sua inclusão na educação formal, nos meios de comunicação e na esfera política. “O guarani tem se institucionalizado e já conta com dicionário de vocábulos e sinônimos na própria língua. Uma conquista bastante recente e importante”, revela.



Experiência anterior - Maria Eta coordenou um curso sobre o guarani no ano passado. O curso foi ministrado por alunos de diferentes cursos da UNILA e contou com a participação de cerca de 30 pessoas, entre estudantes, servidores e a comunidade. “Devemos continuar neste semestre com o módulo dois e outro módulo inicial do idioma. A ideia, ainda, é oferecer outras línguas autóctones latinoamericanas, como quéchua e aymará, específicas do Peru e Bolívia, sempre ministradas pelos alunos”, finaliza.


Fortalecimento - O guarani só se tornou idioma oficial no Paraguai em 1992. Em 2007, tornou-se língua oficial do Mercosul, o que exige que todo documento oficial seja traduzido também para o guarani, além do espanhol e do português. A promulgação da Lei das Línguas, no ano passado, que define o idioma como patrimônio cultural da Nação, auxiliou no fortalecimento do guarani no país. A lei estabelece a criação de uma Academia da Língua Guarani e três diretorias dentro da Secretaria Nacional de Políticas Linguísticas com objetivos ligados à documentação e ao resguardo do idioma.


Mbo’ehára Mario Ramâo Villialva Filho


Influências - Os resquícios do guarani podem ser observados em nomes de rios e de cidades no Brasil. A exemplo de Pernambuco (mar com fendas), Pará (rio), Iguaçu (água grande), Guaratinguetá (reunião de pássaros brancos), Ipiranga (rio vermelho) e Sergipe (rio do siri). Outros vocábulos guarani são utilizados no dia a dia, como nhenhenhém (falatório), pindaíba (anzol ruim), jururu (triste), mutirão (de motirô, grupo de pessoas) e curumim (garoto pequeno).


Leer original en ClickFoz (http://www.clickfozdoiguacu.com.br/foz-iguacu-noticias/alunos-de-le...)



OJOHAYHÚVA ÁRA - DÍA DE LOS ENAMORADOS

OJOHAYHÚVA ÁRA – DÍA DE LOS ENAMORADOS

Ohai: David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/ojohayh-va-ra-d-a-de-lo...

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/ojohayhuva-ara-dia-de-los-enamo...


     Heta tetâme, ára 14 jasykôi jave, ojegueromandu’a OJOHAYHÚVA ÁRA, avei oñembohérava MBORAYHU ÁRA. Tekove ñaimemíva guive ko yvórape niko japorohayhu ha jahechauka upe mba’e guasuete heta hendáicha: kunu’û, ñehetû, tesay, pukavy, popyhy, añuâ, purahéi, ñe’êpoty térâ jopói rupive. Mborayhu niko ñañandu. Ha’e ñande’aho’i jave niko ñaimo’âvoi ñane korasô opepe hatâve ha pya’evéva; upéicha avei, ñanderoryve ha ñandepireporâve. Ndaiporichéne mba’e iporâvéva mborayhu jehechaukágui. Ñepyrûrâme jahayhu ñande sy ha ñande rúpe, upéi ñane angirûmimíme ha tenondeve gotyo jaheka ha jajuhu peteî mborayhu jára ha hendive ñambojoaju ñande rekove ikatúramo ñamano meve. En varios países, el día 14 de febrero se celebra el DÍA DE LOS ENAMORADOS, también conocido como DÍA DEL AMOR. Todos los que vivimos en este mundo amamos a alguien y lo demostramos de varias maneras: con mimos, besos, lágrimas, sonrisas, con un apretón de manos, abrazos, canciones, poesías o regalos. El amor se siente. Cuando él nos envuelve sentimos más intensos y acelarados los latidos del corazón; asimismo, nos sentimos más contentos y más animados. De hecho no existe algo más bello que la demostración del amor. Inicialmente amamos a nuestra madre y a nuestro padre, luego a nuestros amigos y más adelante buscamos, hasta encontrar, a la dueña o dueño de nuestro amor a quien unimos nuestra vida de ser posible hasta la muerte.



     Upéicha avei 14 jasykôi ojegueromandu’a Valentín Marangatu ára, oikova’ekue Roma-pe, ary 300 rasami rupi, Hesukirito rire. Avarepavê Gelasio I, Kirito Tupâo motenondehára, ndaje upe omoñepyrûva’ekue pe arete Valentín rérape ary 498-pe ha upe guive ojejapójepi pe vy’aguasu hérape. Valentín ndaje omomendámi ñemiháme umi ojohayhúvape. Claudio II, Roma myakâhára uperôgua, ndoipotavéikuri oiko ñemenda. Valentín ojejukákuri peteî ára 14 jasykôi, opytáva -upe guive- ojohayhúva árarô. Oî avei he’íva kóva ha’eha mborayhu jasy guyrakuéra oñemoñavégui ko jasýpe. Igualmente, el 14 de febrero se recuerda el día de San Valentín, quien vivió en Roma, hacia el año 300 después de Cristo. El Papa Gelasio I, cabeza de la Iglesia Catolica Romana, fue quien inició en el año 498 la celebración del día de San Valentín que sigue vigente hasta hoy. Cuentan que Valentín casaba a escondidas a los enamorados de su tiempo debido a la prohibición del casamiento resuelta por el Emperador Claudio II. Valentín fue ejecutado un 14 de febrero que quedó -desde entonces- como el día de los enamorados. Otros dicen que febrero es el mes del amor ya que en su transcurso las aves se emparejan y procrean.


 

ooo000ooo

 

NE RENDÁPE AJU

Ombopurahéi: José Asunción Flores – Ohai: Manuel Ortíz Guerrero

I

Mombyry asyetégui aju ne rendápe nemomorâségui,
ymaite guive reiko che py’ápe che esperanza-mi.
Mborayhu ha y’uhéigui amanombotáma ko’ápe aĝuahêvo,
tañesûna ndéve ha nde poguivepa chemboy’umi.

II

Yvotýnga’u hína ko che rekove,
aipo’o haĝua rojapi pýpe.

He’íva nderehe los karia’ykuéra pe imandu’á rupi,
kuña nderorýva música porâicha naimbojojahái.

III
Chékatu ha’éva cada ka’aru nderehe apensárô,
ikatuva’erâ nipo che ichugui añembyesarái.

Che azucena blanca ryakuâvurei,
eju che azucena torohetûmi.

IV

Ku clavel potýicha neporâitéva repukavymírô,
ne porâitevéva el alba potýgui, che esperanza-mi.
Na tañemondéna jazmin memetégui che rayhuhaĝuáicha,
ha ku che keguýpe che azucena blanca che añuâmi.

V

Yvotynga’u hína ko che rekove,
aipo’o haĝua rojapi pýpe.

Yvága hovýicha nde resa iporâva che tormento-râ nga,
nde juru ojogua ku y potîkurúrô rosa pytâite,
ndéicha avei porâva ne hermana-va’erâ niko umi estrella-kuéra,
nderechasetéguinte moimbijoáva cada pyhare.

 

Rehendusérô “Ne rendápe aju”, José Asunción Flores ha Manuel Ortíz Guerrero mba’e (Los Troveros de América rupive), ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=V0a-cbZKohY

 

ooo000ooo

 

CHE KUÂIRÛ RESA

Francisco Martín Barrios

I

Mba’eguasuetéko ko che akâme oikéva

Ajepy’apy ha ndavy’avéi

Che ke ha che páype nacherendavéi

Ndaikuaaivoínte ko chéve ojehúva

II

Kyhápe añeno jahechápa ake

Ha mantérei añemyatymói

Chepijohapa, che’yuhéi, cheremói

Ha ambojopyru kyha ha inimbe

III

Asê ajeity ku kapi’ipépe

Che po mokôivépe añemoakângyta

Mbyja oîháicha entéro aipapa

Jahechápa upéicha apyta akemi

IV

Ha pe che resa ikâmbarei

Oimentevoi ko che akâ ojo’óva

Ku kuâirû resáicha cherehe oikóva

Ñaimo’â ohapýva pe che korasô

V

Kokuehe aháma ahecha pa’i

Hi’âitégui upérô añemombe’u

He’imínte chéve “Reporohayhu

Pohâ Paraguáy emendavoi”

VI

Upévako hína pe chéve ojehúva

Tupâsy memby chemoakânundúva

Ku oguatakuévo pehechánga’u

Ha’ete ipepóva ko anome’û

VII

Yvoty oîháicha okukúi hapépe

Pe hûmby otytýi, pe hesa omimbi,

Ha ñane enkantáva omymýiva ohóvo

Ikamisa guýpe mokôi jeruti

VIII

Hague rokyûmba pe hova yke

Hetyma kyrŷi porâite guasu

Ikambuchimípako pe ijuru

Ha’érô ichupe “Ta’u che eirete”

IX

Apoi nde ári yvytu pepo

Che ñe’ênguemi tohendu ha’e

Ko che mba’asy che resa rupi oike

Ha che korasôme ojehaitypo.

 

Rehendusérô “Che kuâirû resa”, Francisco Martín Barrios mba’e, Federico González Escobar ñe’ême, ehesakutu ko’ápe: http://www.youtube.com/watch?v=BUeGhjFSxYQ

 



ooo000ooo

 

OÑONDIVE

David Galeano Olivera

I

Ñaime oñondive

Ñamaña ovetâre

Okápe ijaraipa

Okýta, otiri, osunu,

Oipeju yvytu, oñepyrû oky

Ñande katu ñaime oñondive

Ñamaña ovetâre.

            II

Nde chendive, che nendive

Mokôive oñondivemi

Oky, otiri osunu,

oipeju yvytu, otyky mbarete

ha’étama ndéve ha ajejokojey

Mba’éichapiko ha’ekuaa ndéve

Ndajuhúi umi ñe’ê

Jepémo aheka.

Ndajuhúi umi ñe’ê.

Upeichavérô jepe,

Nde chendive, che nendive

Mokôive oñondivemi.

III

Ojoypypeténiko ñaime

Ha che katu ndajuhúi umi ñe’ê

Mamóiko ohopa hikuái chehegui.

Añandu umi ne ñe’ême

Avei ahecha nde resamimíme

Nde avei upeichaite reñanduha cherehe

Rehechaukagua’u chéve umi ama resa

Osyrýva yvyra roguemimíre

Mba’éiko ajapóta, añeporandu

Mbeguevéma oky

Ojoypypeténiko ñaime

Ha che katu ndajuhúi umi ñe’ê

Mamóiko ohopa hikuái chehegui.

IV

Tuichaite mba’e niko upe mborayhu

Opa ñanembopy’a mirî

Amaña nderehe, remaña cherehe

Nereñe’êvéi. Rekirirî.

Opi. Ndokyvéima. Kangy asy oipeju yvytu

Rohetû. Añandujey che ñe’â otytýi

Ymaite guive niko nañanduvéikuri.

Tuichaite mba’e niko upe mborayhu

(20 jasypa 1989)

 

ooo000ooo

 

TE AMO

Norma Galeano Núñez

Te amo, te lo digo con el corazón

Te quiero, te lo digo con el alma

Me gustas, te lo digo con la boca

Te adoro, te lo digo con mis actos

            Amar, es lo más sublime que hay

Querer, es lo más noble tener

Gustar, más que una amistad

Adorar, es lo más bello que hay

Tenerte, es el tesoro más hermoso

Que quiera conservar con

“Alegría, amor y felicidad”

            Amarte, sin ti a mi lado no vale la pena

Quererte, sin más ni menos me llevaría a la muerte

Gustarme, solo tú, nadie mas

Adorarte, la locura me llevaría a la conclusión de raptarte

Mas daría lo que fuese, para que estuvieses

Conmigo hasta la muerte.


 

ooo000ooo

 

AMOR

Norma Galeano Núñez

Cada vez que ma hablas

Siento que mi mundo se ablanda

Con tan solo escuchar tu voz

Cada vez que me miras

Siento que me derrito

Con tan solo una mirada tuya

Cada vez que me rozas

Siento que naufrago en tu piel

Con tan solo un roce de palabras

Cada vez que estamos juntos

Siento que estoy tocando el mismo cielo

Con solo una palabra de amor que me des

Entonces amor mío, no juegues conmigo

Sueña conmigo y sentirás lo que siento

Estando contigo.



TEST DEL PARAGUAYO

TEST DEL PARAGUAYO

Por: David Galeano Olivera

Leer original (hacer clic) en: http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/test-del-paraguayo

Leer también en: http://dgaleanolivera.wordpress.com/test-del-paraguayo/


     Tras un buen tiempo de observación, elegí solamente 100 patrones de conducta o modelos de vida y estructuré este TEST DEL PARAGUAYO que me permito presentar a aquellos miembros de esta “aldea global” que viven preocupados con la casi permanente duda existencial de si aún son paraguayos o si ya fueron consumidos por cualquier otra cultura foránea.

 

    Concretamente, sos un Paraguayo Teete

1.- Si cuando te preguntan tu nombre respondés con un… chépio

2.- Si para afianzar el tekorei y para matar el tiempo sos capaz de tomar terere mañana, tarde, noche e inclusive de madrugada

3.- Si en lugar de decir mi amigo, decís che irû o bien che dúki, che kíliche kape o mi cuate; y en plural, lo perro.

4.- Si cuando tu mamá o tu papá te pega en lugar de decir “ay” decís “áina, áina, áina”

5.- Si en lugar de novia tenés una pendeja o una yiyi




6.- Si en vez de niño o nene decís mitâ’i

7.- Si en vez de cerveza tomás leche o ñoño o un poderoso jagua hû

8.- Si en vez de borracho o ebrio decís que alguien está tuichaite tatáre, tuichaite ýre o tuichaite lembúre.

9.- Si cuando te gusta algo decís que jarýi o que mbarete o bien que purete

10.- Si cuando algo es muy lindo decís iporâ con tekaka o cuando algo es muy feo decís ivai con puta

11.- Si en lugar de caviar, strogonoff o hamburguesa comés chipa, mbeju, vori vori o saporo

12.- Si en vez de hidrocefalia, gastroenteritis, orzuelo, forúnculo, hepatitis o pediculosis tuviste ohéo, kambyrujere, topepireko, susu’a, py’aruru o píke

13.- Si en lugar de malhumorado preferís andar argel o ser un ay o aýcho

14.- Si decís que tu jefe es un tâirasy en lugar de cascarrabia

15.- Si en lugar de gritar a tu perro “¡ataca!” simplemente le gritas chúmbale cuando querés que le ataque a alguien

16.- Si cuando echás a una persona en lugar de decirle “¡retírese!” o “¡fuera de aquí!” le decís esyryrýpy chéve ko’águi o etimbo ñandéve ko’águi

17.- Si en vez de hipo tenés jojói

18.- Si cuando estás con pulmonía o bronquitis u otras afecciones del pecho preferís decir chetujupa

19.- Si creés que donde canta el pitogue hay una embarazada

20.- Si en tu café con leche o cocido introducís un pan o una galleta entera y hacés kururu

21.- Si crees en los Reyes Magos en lugar de Papá Noel

22.- Si al sacerdote le llamás pa’i

23.- Si creés en el karai pyhare o pombero, si conocés alguna historia de póra o pláta yvyguy o si cuando eras niño creías que si no dormías a la siesta te podía llevar el jasy jatere

24.- Si al policía le llamás tahachi o chavolái

25.- Si sabés qué significa apete en paraguayo

26.- Si cuando no querés comprar algo de un vendedor a domicilio le decís que venga otro día o eju lúne

27.- Si jugaste tuka’ê, valíta, pandorga, muñeca o descanso

27.- Si peregrinaste a Ka’akupe para pagar una promesa a la Virgen en short, descamisado, con una feroz radio en "tu" lomo y escuchando cachaca

28.- Si en San Juan hiciste alguna prueba, comiste pastel mandi’o, pajagua mascada o chicarô trenzado, o jugaste pelota tata, tata ári jehasa, páila jeheréi, yvyrasŷi o carrera vosa

29.- Si en Semana Santa te pascuaron o le pascuaste a alguien

30.- Si te gustan los Emiliano-re, el purahéi jahe’o, la polka y la guarania

31.- Si en lugar de pasta dental usás Kolino y si en vez de hoja de afeitar usás yilé

32.- Si en lugar de disgustarte te quebrantás

33.- Si en lugar fútbol o balompié jugás partido so’o

34.- Si en vez de sentir hambre tenés un vare’a jefe

35.- Si en vez de comer sandwich de jamón y queso preferís un sandwich de empanada o una tortillita con mandioca como terere rupa

36.- Si en lugar de beber en una fiesta decís que chupás en una farra

37.- Si en vez de orinar decís que meas y siempre meas con los perro porque paraguayo ndokuarúiva ha’eño

38.- Si en vez de excitarte te calentás

39.- Si en lugar de engañarle a alguien le boleás

40.- Si en vez de protestar te plagueás

41.- Si cuando te enojás decis ne tembo, nde rakóre, añamembýpeguare, añarakópeguare o mbore o algo más suave como nangána o aihuepéte

42.- Si cuando respondés decís héê en lugar de

43.- Si cuando algo te asombra decís “ndiii” o “ndeee” o “e’a”

44.- Si en vez de gritar “¡cuidado!” decís cháke

45.- Si conocés o contás algún ñe’ênga como: “Ahaséma ógape, he’íje hyéva ikasôme”, “Aháta aju, he’i osóva”, “Ivai la situ, he’íje hekakapa’âva”, “Kóa ivai, he’íje imemby kururúva”, “La unión hace la fuerza, he’íje ikatîjováiva”, “Ña’aguata, he’íje iména katîva”, “Sapy’ami ĝuarâ, he’íje iména sa’yjúva”, “El único que me queda bien, he’íje ijao peteîva”, “Arriéro sin esperanza ĝuaiĝui rumby”, “Arriéro vai kururu ñembo’y”, “Ĝuaiĝui ha mandarina ndaikatúi ja’u ñemi”, “Paladar ha sombrero ipyahu ajánte ñande-estorba” o “Kóvango hovasyve tape yképe okakávagui”

46.- Si creés que después de comer sandía o mango tenés que esperar una hora para tomar agua porque o si no te vas a morír








47.- Si para curar un dolor de cabeza todavía pedís geniol

48.- Si cuando hablás en castellano usás pa (vopa te vas a ir), niko, nio (yo nio no sabía), na (venína), ke (andáteke) o gua’u (de gua’u nomá te dije)

49.- Si en vez de también decís taén, si en vez de luego decís lóo, si en vez de un poco decís un póo

50.- Si en vez de decir usted o tú decís vo

51.- Si en lugar de decir disparates decís macanadas

52.- Si en vez de irte a Encarnación te vas en Encarnación

53.- Si en lugar de recostarte contra la pared te recostás por la pared

54.- Si cuando te enojás en lugar de increparle a alguien le mostrás el dedo del medio y le decís ¡na’ápe!, y encima -para asegurar- le gritás jagua to’u nde bola

55.- Si en la escuela o colegio te decían abonado por adular a tu maestra, o bien si en el colegio piâste en lugar de escaparte, si hiciste algún copiatín o si practicaste un jahapa en lugar de una fuga colectiva

56.- Si en lugar de hacerte el tonto te hacés del ñembotavy o del ñembota o del ñembo

57.- Si en lugar de estar desganado estás kaigue

58.- Si en vez de anquilostomas tenés sevo’i y para echarlos tomás ka’arê

59.- Si en lugar de ignorante le tratás a alguien de tavýcho o akâne

60.- Si al delator le llamás pyrague o tîro’ysâ

61.- Si le decís a alguien que es un jejapo o que es un pura en lugar de decirle que es un mandaparte

62.- Si en lugar de tratar a alquien de loco o tarado le decís tilingo, tolongo, tavyrón o i-juicio-ŷva

63.- Si en vez de decir que alguien te puso una celada decís que alguien te puso un pakova pire

64.- Si le diste a alguien un túke, un nambíro, un pécho ro’o o un saplé

65.- Si creés que va a llover porque te ataca “tu” reuma

66.- Si creés en el paje porque tiraron una gallina muerta negra y degollada frente a tu casa o porque te rodearon la casa de sal gruesa

67.- Si creés que para curarte el jojói (hipo) tenés que tomarte siete tragos de agua tapándote la naríz o que para curarte del py’aruru (hepatitis) tenés que hacerte el jehai o para curarte de la isípula (erisipela) tenés que masajear la pierna afectada con el vientre del sapo




68.- Si cuando no sabés el nombre de alguien le decís chera’a, ma’êrâ, leka, proesor o doytor

69.- Si te diste cuenta que el Aeropuerto de Asunción está en Luque, que el Cerro Lambare está en Asunción, que el dúo Vocal dos está integrado por tres o que a la pregunta “mba’eteko” todos respondemos con un “Iporâ”; “tranquilo-pa”, “Ña-aguata”, “Ña-Enreda”, “Mba’erâpiko ñambovaíta” o “Ni naiñ-esperanza-i la ivaívo” por más que estemos atravesando la peor situación o estemos al borde de la muerte; en otras palabras, somos sencilla y llanamente devotos de la mentira piadosa

70.- Si cuando te atragantaste te dijeron “San Blás, San Roque okaruvaíva ho’u garrote” y te dieron un fuerte golpe en la espalda

71.- Si usás ropa de ao po’i, si te gusta el ñanduti, el poyvi, la cerámica, el ovecha rague, si tenés una hamaca (kyha) en tu corredor jere y si regalás -a modo de mandu’arâ- artesanía paraguaya en tus fiestas

72.- Si en tu cumpleaños te dieron carrera vaqueta

73.- Si en vez de mal aliento tenés jurune

74.- Si en lugar de una dispepsia tenés un punga nde áva

75.- Si en lugar de tortícolis sufrís de ajúra atâ

76.- Si alguna vez te agarró empacho o si para curarte la fiebre te prepararon orchata

77.- Si creés que sos más paraguayo que la mandioca

78.- Si en lugar de compadre o comadre tenés kompái y komái

79.- Si en lugar de decir que alguna cosa o algún producto es falsificado o ilegítimo decís que es mau 

80.- Si al ladrón o ladrona callejeros les llamás caballo loco, yegua loca o po pinda

81.- Si depués de algún ka’u ko’ê le bajás un jorador

82.- Si tuviste algún vecino ñe’êrei, juru pepíta o juru akua

83.- Si conocés la numerología de la quiniela y para ganar más jugaste a la redoblona

84.- Si en tu casa tenés una silleta y si tomás agua de un fresco kambuchi

85.- Si por las compras que hacías el almacenero te dio alguna yapa

86.- Si viajaste ka’ípe o te alzaron ka’írô o úpa

87.- Si ibas al almacén a comprarle cigarro po’i o cigarro poguasu a tu abuelo o abuela

88.- Si conocés o contás algún chiste del paraguayito, mario abdo, kachíke o gua’i

89.- Si para ahuyentar las visitas ponés una escoba detrás de la puerta

90.- Si a tu gato le llamás michi y si tu perro se llama batuque



91.- Si en lugar de decir estoy agobiado por los problemas decís hendy kavaju resa

92.- Si cuando algo no te salió bien, fracasó o murió preferís decir amóntema

93.- Si al ingenuo le llamás výro y si a una acción ingenua le decís vyrésa

94.- Si conocés la ley del ñembotavy, la ley del mbarete o la ley del arriéro porte

95.- Si cuando algo te molesta o no te gusta decís cherejápe o jagua

96.- Si al pelirrojo le decís kiveve, al albino le llamás jasy jatere, al prolijo o pintón le decís petitero o jagua’i paquete, al negro le decís kamba, al millonario le decís rico, al pobre le llamás sogue, si al extranjero le decís gringo, si al brasileño le llamás rapái, si al argentino le decís kurepi o kurepa, si al boliviano le llamás boli, si al transgresor le decís patotero o kilombero y al feo le llamás váiro o japaro pyhare

97.- Si tenés marcante o si vos le pusiste un marcante a tu vecino o mejor amigo como tahýi tarova, guyra tavy, juky vosa, kavaju paladar, loríto óga, ñati’û piru, pysa tronco o gol en contra

98.- Si en lugar de decir que un caso qudará impune preferís decir que terminará en el oparei

99.- Si, modernamente, en lugar de tener un facebook simplemente tenés un feibu

100.- Si hablás, escuchás, escribís, leés, sentís, respirás y transpirás en Guarani y eso mueve las fibras íntimas de tu corazón conmoviendo tu inocultable orgullo de ser paraguayo

 

Observación: Si tus respuestas apenas coincidieron con el 60% de los ítemes, quiere decir que sos un Paraguayo de Gua’u nomás; en cambio, si te ubicaste entre el 61 y 100% quiere decir que todavía sos un Paraguayo Teete.


ooo000ooo

 

Leer “El Bicentenario y la Idiosincrasia del Paraguayo” en (http://cafehistoria.ning.com/profiles/blogs/el-bicentenario-y-la)


 ooo000ooo